PARATHËNIE

PËRSE ËSHTË  SHKRUAR

SHËNIME TË SHKURTRA  PËR REALITETIN LOKAL

I. HYRJA  NË ITALI

SI HYHET NË  ITALI

Dokumentat e nevojshme

Kontrollet në kufi

Parashikimi i flukseve të emigrimit

LEJA E QËNDRIMIT (permesso di soggiorno)

Ç’është

Sa zgjat

Si mund të merret

Kur kërkohet

Dokumentat e nevojshme

Udhëzime të dobishme

Rinovimi

Leje qëndrimi speciale(particolari)

Leje qëndrimi për motive familjare

Leje qëndrimi për motive të mbrojtjes sociale(protezione sociale)

BËRJA E GARANCISË

Ç’është garancia

Kush mund të ta bëjë garancinë

KARTA E QËNDRIMIT (carta  di soggiorno)

Ç’është karta  e qëndrimit

Kush ka të drejtë ta marrë

DËBIMI(l’espulsione)

Arsyet

Si aplikohet

Apelimet(i riccorsi)

Kush nuk mund të dëbohet

BASHKIMI FAMILJAR (il ricongiungimento familiare)

Kush  mund të përfitojë

Si mund të realizohet

Dokumentat e nevojshme

Udhëzime lehtësuese

E DREJTA PËR AZIL POLITIK (Asilo)

Kush mund të kërkojë azil politik

Si mund të fitohet

Dokumentat që nevojiten

Proçedurat  për njohjen e azilit politik

ADRESA TË NEVOJSHME

II . QËNDRIMI NË ITALI

NËNSHTETËSIA ITALIANE (la cittadinanza )

Si mund të merret

Është një e drejtë të kërkosh nënshtetësinë italiane

Dhënja e nënshtetësisë për raste të veçanta

Dokumentat e nevojshme

Proçedura

Kush nuk mund të marrë nënshtetësinë italiane

REZIDENCA

Ç’është rezidenca (vendqëndrimi zyrtar)

Përse shërben

Si mund të merret

DOKUMENTAT E IDENTIFIKIMIT

Dokumentat e identifikimit për të huajt

Letërnjoftimi(carta  d’identità)

Çertifikatat e gjendjes civile (ANAGRAFE)

DOKUMENTA TË TJERA

Kodi fiskal (Codice Fiscale)

Kthimi i patentës

Dokumenta të nevojshme

SHTËPIA

Kontrata e qerasë

Shtëpia popullore

Dormitoret dhe qendrat mikpritëse (I centri d’accoglienza e gli alloggi sociali)

ADRESA

III. PUNA

HYRJA NË PUNË

Kushtet që duhen plotësuar

Listat e zyrave të punës (le liste di collocamento)

Marrja në punë

Të huaj që jetojnë në Itali

Të huaj që nuk jetojnë në Itali

Dhënia e garancisë për punë

Ndëshkimet në rast shkeljeje ligjore

ZGJIDHJE E MARRDHËNIEVE  TË  PUNËS

Si bëhet pushimi nga puna

Detyrimet e punëdhënësit

Kur është i ndaluar pushimi nga puna

KUSHTE  PUNËSH TË VEÇANTA

Punonjësit sezonalë

Punonjësit e spektaklit

Punonjësit autonomë e profesionistët e lirë

Artizanët  e tregtarët

Ambulantët

Profesionistët e lirë

KOOPERATIVAT SOCIALE

Cooperativat e tipit A

Kooperativat e tipit B

ADRESA

IV   PENSIONET DHE ASISTENCA - E DREJTA PËR PUNË

FONDI I RIATDHESIMIT

Ç’është

Kush mund të përfitojë

TRAJTIMI I PENSIONEVE

Pensionet e pleqërisë

Pensionet  sipas viteve të punës

Pensionet për të paaftët fizikisht

Pensionet sipas kontributeve

Pagesë e papunësisë (disoccupazione)

MBROJTJA E TË DREJTAVE TË PUNONJËSVE

Sindikatat

Institutet e patronazhit

ADRESA

V. SHËNDETI                                                         

TË HUAJT ME LEJE QËNDRIMI TË RREGULLT

Regjistrimi në shërbimin Shëndetsor Kombëtar

Kush mund të ketë libret shëndetsor

Dokumentat e nevojshme për regjistrimin

Të dhëna të dobishme

TË HUAJT PA LEJE QËNDRIMI

SI REALIZOHET SHËRBIMI SHËNDETSOR

Mjeku i familjes

Ilaçet

Spitalet

Të drejtat e të sëmurit

SHËRBIMET NË FROSINONE

Vaksinimet

Vaksinimet e detyrueshme të fëmijëve

Vaksinimet me dëshirë për fëmijët

Vaksinimet sipas dëshirës (facoltative)

Konsultorja familjare

Mjekimi i Sidës

TEST (provë)

Asistencë mjeksore

Asistencë psikologjike

Asistencë sociale

Asistencë në shtëpi

Formimi dhe informacione

Mjekimi i tuberkulozit

Shërbimi për të droguarit

Konsultorja  shumëkombëshe

ADRESAT

VI . SHKOLLA

SHKOLLA ITALIANE

Ligjet për shkollën

Kushtetuta Italiane

Ligji n.40 i datës 6/3/1998

Struktura e shkollës

çerdhet

kopshtet

shkollat fillore

shkolla e mesme inferiore

shkolla e mesme superiore

mësimi i fesë katolike

Kurset e formimit profesional

Kurset për punonjësit

Kush mund të regjistrohet

Si bëhet regjistrimi

Provat paraseleksionuese

Azilantët  politikë

ADRESA

VII.NJOFTIME TË DOBISHME

TË HUAJT DHE DREJTËSIA

Si të sillesh në rast arrestimi,ndalimi,bastisjeje ,kontrolli

Mbrojtësi (avokati)

Mbrojtja gratis

Krimet në lidhje me emigracionin

Krime të të huajit

Krime të lidhura me emigracionin klandestin

Krime të lidhura me shfrytëzimin e punëtorëve të huaj

Krime kundër administratës e drejtësisë

Veprime kundër diskriminimit racial

NDËRMJETËSI  KULTUROR

MËNYRË  PJESMARRJEJE  NË  KËSHILLIN  E KOMUNËS            

Ç’është këshilli i komunës

Këshilltari shtesë i komunës

Të huaj të ftuar në këshillin komunal

ADRESA

                                                  PARATHËNIE

Ky udhërrëfyes i shërbimeve për të huajt lindi nga eksperienca e takimeve, bashkëpunimeve, shkëmbimit të informacioneve e mjeteve midis shumë institucioneve dhe shoqatave që shpesh punojnë në kontakt me të huajt  në nivele e sektorë të ndryshëm.

Prania e të huajve në territorin e Frosinones dhe lidhjet e tyre reciproke me institucionet kërkon plotësimin e një sërë kërkesash  e kushtesh nga të dyja palët:nga njëra anë zgjidhjen në mënyrë të shpejtë e të efektshme të problemeve të shumta të jetës së përditshme, koordinimin dhe bashkëpunimin për të garantuar shërbimet dhe funksionimin e mirë të administratës  që mbulon këta të huaj.

Takimi midis institucioneve dhe shoqatave u realizua me iniciativë të Departimentit 3D-bashkim operativ ekstrakomunitarësh dhe minorancash etnike-të ASL të Frosinones, për aplikimin e udhëzuesit n.49 të 8 shtatorit 1997 të Rajonit Lacio,në të cilën  parashikohet asistenca  mjeksore edhe për të  huajt pa leje qëndrimi dhe nxitet bashkëpunimi i Institucioneve me Shoqatat. Prej kë saj lindi protokolli i mirëkuptimit i nënshkruar prej ASL-së së Frosinones, Departamentit 3D, Caritasit të Alatrit, Anolf - Cisl, Shoqatës Islamike Ettuba e qendrës Oltre l’Occidente si shoqata të organizuara në provincën e Frosinones për mbrojtjen e të drejtave të të huajve.

Në këtë koordinim shoqata-institucione bashkëpunojnë edhe Departimenti i Shëndetit Mendor  e ASL të provincës, Provedidorati i Studimeve, Kuestura, Prefektura, zyra e Shërbimeve Sociale të Komunës së Frosinones, Administrata Provinciale, Shërbimi Social i të Rriturve në Ministrinë e Drejtësisë, Drejtoria Provinciale e Punës, Caritasi i Alatrit e Anagnit, Anolf-Cisl, Shoqata Ettuba, Shoqata Oltre l’Occidente.Të gjitha këto ente janë të koordinuara nga asistenti social përgjegjës i bashkëpunimit operativ për ekstrakomunitarët  e minorancat etnike të Departimentit 3D të Asl-së në Frosinone.

Prej takimeve ndërmjet enteve të sipërpërmendura, doli në pah veçanërisht  nevoja e formimit dhe e informimit të vetë aktivistëve të shërbimeve për të huajt. Duke patur si objektive këto pikësynime, është projektuar ky udhërrëfyes  informues, i shoqëruar  me një sportel  me informacione e shërbime (këshilltari multietnik)që do të aktivizohet pranë lokaleve të Asl-së Frosinone, në rrugën Armando Fabi, në të cilin të huajt mund të drejtohen për të kërkuar informacione në lidhje me shëndetin mbi të gjitha, dhe në përgjithësi për të mbrojtur të drejtat e tyre.

Në Frosinone dhe në provincën e saj  sipas të dhënave të 1998-ës të Karitas-it të Romës, ndodhen 5153 të huaj,d.m.th., 1,05% të popullsisë lokale, ku dominojnë shqiptarët dhe marokenët.

Një prezencë kaq e kufizuar në këtë territor lejon një intergrim të mundshëm, jo shumë të vështirë, ndërmjet komunitarëve, larg zhurmës dhe “alarmeve” të cilat jemi mësuar ti dëgjojmë nga TV dhe shtypi. Kjo e dhënë bazë lejon aktivizimin e të gjithë instrumentave të parashikuara nga ligji 40/98: nga kurset e italishtes për të huaj në ato të gjuhëve të vendeve prej nga vijnë emigrantët, në shkëmbimin shumë kulturor, në tutelimin e minorenëve të huaj e nxitjen e të gjithave iniciativave që mund të realizohen në një farë mënyre nga forcat që rrjedhin nga takimi i shumë kulturave.

Bashkëngjitur me këto mjete, bashkëpunimi midis shoqatave dhe institucioneve duhet të çojë në pjesmarrjen e të huajve në jetën demokratike; d.m.th. nëpërmjet këshilltarit (shtesë) të komunës të parashikuar nga ligje rajonale tashmë në shumë komuna të Italisë; lehtësimin e takimeve midis personave të vendeve të ndryshme, nëpërmjet figurës së mediatorit kultural, aktivizimin e instrumentave  të parashikuar nga ligji 40/98, siç janë kursi i italishtes për fëmijë e të rritur të huaj kurset e gjuhës së huaj nëpër shkolla, në mënyrë që të miturit e huaj  që do t’i frekuentojnë të mos humbin kujtesën personale dhe lidhjet me vendin e origjinës, si dhe çdo iniciativë tjetër  e dobishme për të transformuar “alarmin” rreth emigrantëve në një realitet të pasur me mundësira  nga i cili vetëm mund të përfitohet.

HYRJA NË ITALI

DOKUMENTAT E NEVOJSHME

I huaji, në çastin e hyrjes në Itali,duhet të ketë me vete:

Pasaportën,të vlefshme, jo të skaduar, të lëshuar prej vendit të origjinës; ose dokument tjetër identiteti, të lëshuar nga Ambasada  apo Konsullata  në Itali e vendit të origjinës.

Vizë hyrëse për vendet që u kërkohet kjo gjë.

Viza lëshohet nga Ambasada ose nga Konsullata Italiane në shtetin prej nga vjen i huaji. Të barazvlefshme me këto viza janë ato që lëshohen  nga ambasadat e vendeve të tjera, por vetëm për qëndrime më pak se tre muaj.

Në  momentin e dhënies së vizës së qëndrimit  ose të kalimit(tranzit), të huajt i dorëzohet një deklaratë e shkruar në një gjuhë që ai e kupton, që i tregon të drejtat  e tij por edhe detyrimet  lidhur me hyrjen dhe qëndrimin e tij në Itali.

Mosdhënia e vizës  duhet bërë me shkrim, duke argumentuar qartë arsyet e mosdhënies.

Mund të hyhet në Itali qoftë me vizë me zgjatje  të shkurtër (deri në 90 ditë), por edhe për qëndrime të gjata, që nënkupton dhënien e lejes  së qëndrimit (permesso di soggiorno) me motive të njëjta për të cilat është dhënë viza. Duhen dalluar vizat për ata që duan të qëndrojnë në Itali nga vizat tranzit, për kalime të shkurtra, që lejojnë, nëpërmjet Italisë, për të shkuar në vende të tjera.

Dokumentat  që dëshmojnë arsyen e qëndrimit

Dokumentat në lidhje me mjetet mbështetëse (para dhe banesë) të mjaftueshme për kohën e qëndrimit dhe-me përjashtim të vizave për të punuar -për kthimin në vendin e origjinës.

P.S.Të gjitha dokumentat që vijnë nga shtete të huaja, për tu përdorur në Itali, duhet të jenë të përkthyera  në italisht nga një përkthyes i regjistruar në Gjykatë. Përkthimi duhet të verbalohet me një betim në Preturë në presencë të një sekretari o të një nënpunësi tjetër .

KONTROLLET NË KUFI

Hyrja e ligjshme në Itali lejohet vetëm nëpërmjet pikave të posaçme të kufirit.

Nuk mund të hyjnë në Itali (kthehen mbrapsht) të huajt që janë përzënë më parë me forcë (me përjashtim të rasteve kur kalon koha e ndalimit të hyrjes dhe i huaji ka marrë autorizimin e duhur) dhe të huajt në shënjestër për motive të sigurimit dhe rendit publik, duke u bazuar edhe në konventat ndërkombëtare.

PARASHIKIMI I FLUKSIT TË EMIGRIMIT

Çdo vit me dekret të Kryeministrit, stabilizohet kuota maksimale e të huajve që mund të hyjnë në Itali për të punuar- edhe sezonalë- ose për punë të pavarur. Të gjitha vizat e hyrjes  për punë lëshohen brenda limitit të kuotave të sipërpërmendura .

Në rastin e mungesës së botimit të dekretit  të programimit vjetor, numri i të huajve për punë pëcaktohet sipas dekreteve të viteve të mëparshme. Për këtë vit (1999) dokumenti programatik parashikon dhënien e Lejeve të Qëndrimit për punë (edhe sezonale), në kuotën max.të 38000 vetëve, përfshirë edhe të huajt që ndodhen tashmë në Itali.

Ç’ËSHTË PERMESSO DI SOGGIORNO

Leja e qëndrimit, është dokumenti që tregon mundësinë e të huajt për të qëndruar në Itali: tek leja tregohen gjithmonë  arsyet  dhe zgjatja e ndejtjes.

Mund të lëshohet për:

Turizëm

Punë nën të tjerët o të pavarur (autonome), të përhershme ose sezonale.

Shëndet (shtrimi në spitale o shtëpi kurimi)

Ushtrimin e funksionit të ministrit të kultit fetar (që do të rregullohet sipas udhëzimesh të  posaçme)

Studime

Bashkim familjar

SA ZGJAT

Leja e qëndrimit zgjat aq sa viza e hyrjes dhe jepet  me përjashtim të rasteve të veçanta për:

3 muaj - për turizëm, afarizëm, vizita

6 muaj - për punë sezonale

1 vit - për motive studimi

2 vjet - për punë nën të tjerët apo autonome, bashkim familjar

SI MERRET

Kur kërkohet

Lëshimi i lejes së qëndrimit duhet kërkuar  brenda 8 ditëve (të punës, me përjashtim  të festave ose të djelave e të shtunave), të hyrjes në Itali nga Kuestura e Provincës në të cilën i huaji ndodhet (shih kapitullin VII)

Pas kërkesës Kuestura lëshon një “riçevutë”, që tregon se i huaji është në pritje të Lejes së Qëndrimit.

Nëse i huaji nuk deklaron prezencën në Itali e nuk kërkon Lejen brenda 8 ditëve të hyrjes, dënohet me gjobë nga 200000 deri në 500000 lira. Nëse nuk deklaron hyrjen në Itali brenda 60 ditëve, mund edhe të përzihet nga Italia. (shih kapitullin VII)

Dokumentat e nevojshme

Për të marrë Lejen e Qëndrimit, duhet të drejtosh në kuesturë një kërkesë me shkrim, për lëshimin e Lejes  në “carta da bollo”prej 20000 lirash, duke bashkëngjitur:

tre fotografi format tesere

një fotokopje të pasaportës o të dokumentave të tjera të barazvvlefshme

dokumentat për vertetimin e motivit për të cilin kërkohet  Leja (p.sh. kontrata e punës)

I takon kuesturës të informojë kërkuesin për kushte të tjera që duhet të dokumentojë që të mund të marrë Lejen e Qëndrimit

Njoftime të nevojshme

Leja e Qëndrimit duhet të jepet, rinovohet apo konvertohet nga Kuestura brenda 20 ditëve nga bërja e kërkesës

N.q.s. ndalohet dhënia e Lejes, rinovimi apo konvertimi, për arsye të mosplotësimit të kushteve, i huaji mund edhe të përzihet. Kundër këtij vendimi mund të bëhet apel në TAR (Gjykata Administrative Rajonale)

Leja e Qëndrimit për “punë nën të tjerët” mund të përdoret edhe për punë të pavarur.    

Leja e Qëndrimit për motive familjare, mund të konvertohet në lejen për motive pune, sipas kuotave të stabilizuara çdo vit nga Ministria e Brendshme.

I huaji që nuk i tregon Lejen e Qëndrimit policisë, dënohet me gjobë deri në 800000 lira.

RINOVIMI

Rinivimi i Lejës së Qëndrimit kërkohet në kuesturën e Provincës 30 ditë para skadencës, dhe mund të rinovohet për një periudhë që nuk e kalon dyfishin e L.Q. të mëparshme.

LEJE QËNDRIMI TË VEÇANTA

Leje Qëndrimi për motive familjare

Një leje e tillë i lëshohet:        

të huajit që hyn në Itali për bashkim familjar

të huajve që jetojnë në Itali dhe janë martuar me qytetarë italianë apo me një qytetar tjetër nga Bashkimi Evropian (U.E)

të huajit që është prind natyral i një të mituri italian.

Gjykata e të Miturve mund të autorizojë hyrjen ose qëndrimin në Itali të një të huaji apo të huaje, sipas ligjit, kur sheh të drejtë që prezenca e prindit mund të zgjidhë një situatë që lehtëson zhvillimin psikologjik të të miturit.                              

Gjykata e të Miturve kompetente edhe për provincën e Frosinones është ajo e Romës.           

Leja e Qëndrimit për motive të mbrojtjes sociale

Të huajt apo të huajës që gjendet në një situatë dhune apo rreziku të madh  apo i (e) shfrytëzuar  gjatë kohës së hetimeve apo operacionesh të tjera  policie, Kuestori edhe me propozim të Prokurorit, mund t’i lëshojë një Leje Qëndrimi speciale, për ti dhënë  mundësi të interesuarit  t’i ruhet dhunës dhe të marrë pjesë në një program asistence e intergrimi social mënyra e të cilit i komunikohet kryetarit të komunës përkatëse. Kjo Leje mund të jepet edhe në momentin e daljes nga burgu, kur ka kryer dënimin përfundimtar për krime të kryera në moshë të mitur dhe ka dhënë prova të bashkëpunimit në një program të asistencës dhe intergrimit social.Një L.Q. e tillë zgjat 6 muaj dhe mund të rinovohet për një vit, ose për një kohëzgjatje më të shtrirë (sipas nevojave të drejtësisë të sipërpërmendura) dhe mundëson regjistrimin në Shërbimin Shëndetsor Kombëtar dhe në zyrën e punës.

L.Q. e sipërdhënë mund të konvertohet edhe për motive studimi, kur ekzistojnë kushtet e nevojshme.

Ç’ËSHTË

Dhënia e garancisë i lejon qytetarit italian apo të huajit që jeton sipas rregullave në Itali t’i bëjë garanci me emër  një të huaji që jeton jashtë Italisë. Mund të bëhet garanci jo më shumë se për dy persona në vit. Dhënia e garancisë lejon bërjen e një Leje Qëndrimi deri në një vit.

KUSH MUND TË BËJË NJË GARANCI

Garancinë  mund ta bëjë:

Qytetari i huaj ose italian që prezanton, brenda 60 ditëve të botimit të dekretit për flukset e hyrjes, një kërkesë në kuesturën e provincës, ku ka rezidencën, e cila lëshon autorizimin përkatës. Bërësi i garancisë duhet të dëshmojë që i siguron të ftuarit banim dhe mbështetje materiale e shëndetsore. Garancia duhet përdorur brenda  6 muajve.

Garancinë mund ta bëjnë edhe ente lokale, shoqata profesionale, shoqata të vullnetariatit që operojnë në seksionin e emigracionit të paktën prej tre vjetësh,që garantojnë kushtet e mësipërme.

Ç’ËSHTË

Karta e Qëndrimit  zgjat pambarimisht. I huaji me kartë qëndrimi mund:

të hyjë në Itali pa vizë

të zhvillojë në Itali çdo lloj aktiviteti të ligjshëm

të marrë pjesë në jetën publike lokale dhe të përfitojë nga shërbimet e administratës, me përjashtim të rasteve të kundërta të paracaktuara.

KUSH KA TË DREJTË

Mund të marrë  Kartë Qëndrimi i huaji

që jeton në Itali me rezidencë të rregullt për të paktën 5 vjet

që zotëron një Leje Qëndrimi të rinovueshme pambarimisht

që demostron që të ketë të ardhura të mjaftueshme për mbajtjen e vetes dhe të familjes

bashkëshorti o fëmija i mitur ose prindi bashkëjetues  i një qytetari Italian apo të një shtetasi të Bashkimit Europian.

Karta e Qëndrimit nuk mund të lëshohet-edhe nëse është dhënë, mund të revokohet (të hiqet e drejta)-në rast krimesh të rënda.Kundër mosdhënjes së K.Q., mund të bëhet apel në TAR (Gjykata Administrative Rajonale)

ARSYET

I huaji mund të dëbohet nga Italia kur:

ka shkelur ligjet Italiane në lidhje me hyrjen dhe qëndrimin në Itali ose ka deklaruar  identitet personal fallso

ka shkelur rregullat doganale e fiskale

është dënuar për krime të rënda (atentat o përpjekje të armatosur kundër shtetit, shkatërrime e grabitje, zjarrvënie, shfrytëzim i krahut të punës, shfrytëzim të prostitucionit, vjedhje me armë, përdhunim, fabrikim dhe mbajtje arme pa leje, trafik droge, pjesmarrje në organizata mafioze etj

vë në rrezik sigurimin e shtetit dhe rendin publik.

SI REALIZOHET DËBIMI

Ekzistojnë dy tipe dëbimesh:

1.Tipi i parë vendoset nga Prefekti dhe zbardhet me dekret të motivuar nga Kuestura e rezidencës. Në këtë rast qytetari i huaj njoftohet të lejë Italinë brenda 15 ditëve, ose të prezantohet  në Kuesturë që të shoqërohet në kufi, gjithmonë brenda 15 ditëve.

2.Tipi i dytë i dëbimit ka të bëjë me rastet e shkeljes së ligjeve  për rendin, për sigurimin e shtetit, ose nëse i huaji, i dëbuar më parë, nuk ka dalë jashtë Italisë ose është rikthyer si klandestin. Një dëbim i tillë bëhet me dekret të drejtëpërdrejtë nga Ministria e Brendshme, që lajmëron Këshillin e Ministrisë dhe Ministrinë e Jashtme. Ky dëbim duhet të zbatohet menjëherë.

I huaji i dëbuar dërgohet në vendin e tij të origjinës, ose në rast  kur kjo s’mund të arrihet, në vendin nga i cili ka hyrë në Itali. Në pritje që të zbatohet dëbimi, i huaji dërgohet në “centro di raccolta”(qendra të mbikqyrura) që do të ngrihen në të gjithë Italinë, prej nga të cilat nuk do të jetë e mundur të largohesh. I huaji i dëbuar nuk mund të hyjë në Itali pa autorizimin special të Ministrisë së Brendshme, në rast shkelje ai dënohet me arrestim nga 2 deri në 6 muaj dhe, pas dënimit, dëbohet përsëri i shoqëruar menjëherë në kufi prej policisë.

APELIMET

Nëse i huaji dëbohet me dekret të Prefektit (tipi i parë) mund të apelojë tek “Pretore” i vendit ku banon  brenda 5 ditëve të njoftimit për dëbim. Koha në dispozicion është 30 ditë kur dëbimi zbatohet me shoqërim imediat në kufi.

Nëse i huaji dëbohet për arsye të shkeljes së rendit apo të sigurimit të shtetit  me dekret të Ministrisë së Brendshme, mund të bëhet apel brenda 15 ditëve në Gjykatën Administrative Rajonale (T.A.R).

Nëse i huaji dëbohet sepse i dënuar për krime të rënda, mund të bëjë apel kundër dënimit, por, me anë të avokatit,  mund të impunjojë (impugnare) kundër këtij dekreti.

I huaji që s’përballon dot shpenzimet e apelit mund të kërkojë ndërhyrjen e një avokati me shpenzimet e shtetit, nëse plotëson kushtet sipas ligjit.

Ky apelim mund të firmoset personalisht ose, në rast se i huaji është dëbuar, nëpërmjet  ambasadës  së vendit të tij.

KUSH NUK MUND TË DËBOHET

Nuk mund të dëbohet:

i  huaji që në shtetin ku mund të dërgohet është objekt persekutimi për arsye të racës, seksit, gjuhës, besimit fetar, të opinioneve politike, të nënshtetësisë, dhe nëse mund ta ridërgojnë në një shtet ku nuk është i mbrojtur e mund të persekutohet.

i huaji që bashkëjeton me të afërm, deri në kushëririn e katërt, ose bashkëjeton me nënshtetas italian

e huaja shtatzanë deri sa fëmija të lindë e të bëhet 6 muajsh.

I huaji nën 18 vjeç, me përjashtim të rasteve kur dëbohet bashkë me prindërin ose me personin që e ka në kujdestari.

KUSH KA TË DREJTË

I huaji me Leje të rregullt Qëndrimi mund të kërkojë bashkimin me familjarët e më poshtëm:

bashkëshorti i pandarë me ligj

fëmijët minorë edhe kur i ka sjellë pas bashkëshortja ose kanë lindur jashtë martese, bij të adoptuar ose të dhënë në kujdestari

prindërit në ngarkim

të afërm deri në gradën e tretë, të paaftë sipas ligjeve italiane.

Për të realizuar bashkimin familjar i huaji duhet të demostrojë:

që ka shtëpi

që ka të ardhura vjetore, të realizuara nga punë e ligjshme, jo më pak se shuma e njohur me ligj. Kjo shumë duhet të rritet sa më i madh të jetë numri i personave që duan të sjellin në Itali.

Lejohet bashkimi familjar i prindit të minorit që jeton në Itali që demostron, një vit pas hyrjes në Itali, se zotëron një shtëpi dhe të ardhurat e duhura.

SI ARRIHET

Dokumentat e nevojshme

Kërkesa për bashkimin familjar paraqitet pranë Kuesturës së vendit ku jetohet.Kërkesës duhet ti bashkëngjitet:

fotokopja e Lejes së Qëndrimit

çertifikata e rezidencës  në letër të thjeshtë plus fotokopjen

Deklarata e punëdhënësit që puna është e përhershme, ku tregohet rroga mujore dhe tre bustat e fundit të pagës, të gjitha në origjinale plus fotokopje.

dy kopje të letërnjoftimit (ose pasaportë) të punëdhënësit

Leja e Punës (Nulla osta) e lëshuar nga  Zyra Provinciale e Punës (origjinali dhe dy fotokopje)

kontratë qeraje  rregullisht e regjistruar ose tapija e banimit të rezidencës.

dy fotokopje të pasaportës së familjarit apo familjarëve të cilëve u kërkohet bashkimi familjar

nëqoftëse këkohet ardhje e bashkëshortit, duhet paraqitur çertifikata e martesës.

Njoftime të dobishme

Proçedura e dhënies  së bashkimit familjar vazhdon rreth tre muaj. Nëse Kuestura jep nulla osta për bashkimin, i huaji mund të marrë vizën e hyrjes për familjarët nga Ambasada ose Konsullata Italiane.

Viza duhet përdorur brenda 6 muajve të lëshimit.

Nëse Kuestura nuk lëshon lejen për bashkim familjar i huaji,mund të bëjë ankim tek Pretori, i vendit të rezidencës. Pretori, pasi ka dëgjuar të interesuarin, formulon dekretin. Dekreti i Pretorit që aprovon bashkimin familjar lejon lëshimin e vizës edhe kur mungon nulla osta e Kuesturës.

Në të gjitha aktet për këtë procedurë nuk ka nevojë të paguash  “marca da bollo”(pulla taksash).

KUSH KA TË  DREJTË

Kushtetuta Italiane i garanton të huajit të drejtën e azilit në rastin kur ai në vendin e tij nuk gëzon të drejta demokratike (liri të mendimit, të besimit fetar, të opinionit, të lëvizjes, të shprehjes).

Nuk ka të drejtë t’i njihet azili:

atij që i është njohur azili në një vend tjetër

atij që vjen nga një shtet tjetër që ka aderuar në konvicionin e Gjenevës, në të cilin ka kaluar një periudhë më shumë se një vit.

atij që ka kryer një krim kundër paqes ose njerëzimit, një krim lufte, ose një krim të rëndë në vendin mikpritës

Kusht esencial për të gëzuar të drejtën e azilit është hyrja në territorin e Republikës Italiane. Policia e kufirit nuk mund të pengojë kërkuesit e azilit të hyjë në Itali, edhe pse s’kanë dokumenta.

SI MERRET AZILI

Kërkesa për njohjen e Azilit duhet bërë brenda 8 ditëve të hyrjes në Itali ose drejtpërdrejt në policinë e kufirit, e cila merr masa t’ia paraqesë kuesturës më të afërt ose kuesturës së vendit ku mendohet të qëndrojë i huaji.

Kërkesës duhet ti bashkëngjitësh:

Një deklaratë që spjegon motivet për të cilat kërkohet azili

një model të shtypur që do plotësuar

3 fototesere

Procedura për njohjen e azilit

Kuestura kopetente për territorin duhet të dërgojë, brenda 7 ditëve të paraqitjes së kërkesës, dokumentat në Komisionin Qendror për Njohjen e Statusit të Refugjatit, e cila thërret në Romë, për dëgjim personal, të huajin që kërkon azilin. Ndërkohë kuestura lëshon një permesso di soggiorno me deçiturën “in attesa di asilo politico”, (në pritje të azilit), të vlefshme për dy muaj, që rinovohet automatikisht  deri në përgjigjen e Komisionit Qendror.

Pasaporta kombëtare e të huajit tërhiqet nga kuestura e cila merr masa ta fotografojë të huajin, t’i marrë shenjat e gishtave (digjitale) dhe t’i japë kopjen e pasaportës.

Për kërkuesit e azilit pa mbështetje ekonomike është parashikuar një kontribut (prima assistenca) prej 25000 lirash në ditë për 45 ditë. Kërkesa për këtë shumë bëhet  së bashku me kërkesën e azilit. Brenda 15 ditëve nga dëgjimi Komisioni duhet të vendosë rreth kërkesës; vendimi i motivuar i përcillet Kuesturës kopetente që merr masa të njoftojë të interesuarin.

N.q.s. kërkesa për azil aprovohet nga komisioni, i huaji njihet “refugjat politik” dhe i lëshohet çertifikata përkatëse. Kjo e fundit është e domosdoshme për të marrë dokumentat e nevojshme administrative (permesso di soggiorno dhe çertifikata të gjendjes civile) si dhe për të gëzuar të drejta të ndryshme, bashkimin familjar, marrjen e shtetësisë italiane në kohë të shkurtër etj.

Njoftime të nevojshme

Vendimi për mosnjohjen e azilit mund të apelohet, brenda 30 ditëve prej marrjes së njoftimit, në Gjykatën Administrative Regionale (T.A.R.). Për këtë apelim është e nevojshme ndihma e një avokati.

Mohimi i të drejtës së azilit shoqërohet zakonisht me një fletë dëbimi ku i huaji duhet të lejë Italinë, me anë të një dekreti “di espulsione” (dëbimi) Prandaj i huaji që ka marrë përgjigje negative për azilin, me apelim duhet të kërkojë njëkohësisht edhe rivlerësimin e dekretit të espulsionit.

I huaji, gjatë proçedurës për njohje të azilit, nuk mund të dënohet për hyrje ilegale në Itali, dhe nuk mund të dëbohet, me përjashtim të rasteve të sigurimit kombëtar e të rendit publik.

QËNDRIMI NË ITALI

SI FITOHET NËNSHTETËSIA ITALIANE

sipas lindjes :bij të nëne apo babai italian, bij të lindur nga qytetarë të panjohur ose apolidë.

me adoptim - të adoptuarit nga qytetarë italianë fitojnë nënshtetësinë italiane .

me martesë - bashkëshorti i një qytetari italian që banon ligjërisht të paktën 6 muaj në territorin Italian

ose 3 vjet pas martese, bëhet qytetar italian.

i huaji që ka babanë, nënën ose njërin prej paradhësve të tij të drejtpërdrejt (të shkallës së dytë) me nënshtetësi italiane

Nëse bën shërbim ushtarak për shtetin dhe deklaron që do të marrë nënshtetësinë italiane

i huaji që ka lindur në Itali, që banon aty të paktën dy vjet pa ndërprerje deri në mbushjen e moshës 18 vjeç, bëhet qytetar italian nëse shpreh dëshirën brenda një viti pas mbushjes së moshës.

I huaji që punon si nëpunës i shtetit dhe deklaron që dëshiron nënshtetësinë italiane

nëse pas mbushjes së moshës 18 vjetëve, jeton rregullisht në Itali për të paktën dy vjet të pandërprerë e deklaron që dëshiron nënshtetësinë italiane.

Nënshtetësia për natyralizim mund të kërkohet nga jashtëkomunitari nëse:

jeton rregullisht në Itali që prej 10 vjetësh

ka qenë gjithmonë në rregull me Lejen e Qëndrimit

ka një banesë dhe të ardhura.

P.s. Ligji italian njeh dopio-nënshtetësinë apo shumë shtetësinë, pa hequr dorë nga nënshtetësia e origjinës.

Dokumeta të nevojshme

Për të marrë nënshtetësinë italiane duhet bërë kërkesa në prefekturën e provincës ku banohet . Dokumentat që bashkëngjiten:

çertifikata e lindjes

çertifikata e familjes

çertifikata penale e vendit të origjinës

çertifikata penale e Italisë, nga Gjykata, Prokuroria

kopja e autentifikuar e pasaportës dhe Lejës së qëndrimit

deklaratë të ardhurash në lidhje me vitet e qëndrimit në Itali.

Proçedura

Prefektura pasi pranon kërkesën e të huajit e dërgon në Ministrinë e Brendshme

Kuestura fillon një studim rreth rregullsisë e pozicionit juridik të të huajit

Ministria e Brendshme vendos dhënien ose jo të nënshtetësisë duke marrë edhe mendimin e Këshillit të shtetit.

Kryetari i shtetit lëshon dekretin e dhënies  së nënshtetësisë

Para  nënpunësit të gjendjes civile bëhet betimi për besnikëri ndaj Republikës Italiane.

KUSH NUK MUND TË PËRFITOJË NËNSHTETËSINË ITALIANE

Nuk mund të bëhesh qytetar italian:

-kur je dënuar për krimet e parashikuara  nga nenet I, II, III të kodit penal

-për motive të sigurimit të Republikës.

Ç’ËSHTË

kur jetohet rregullisht në një komunë me Leje të rregullt Qëndrimi, është e nevojshme të njoftosh adresën tënde pranë zyrës së gjendjes civile (Anagrafe) të komunës ku banohet.

PËRSE SHËRBEN

Rezidenca i jep mundësinë të huajit të regjistrohet në Shërbimin Shëndetsor Kombëtar, të përfitojë nga shërbimet e Asistencës, të bëjë konvertimin e patentës, të regjistrohet në zyrën e punës, të hapë një llogari rrjedhëse (conto corrente)

SI MERRET

I huaji duhet të paraqitet në zyrën e gjendjes civile të komunës ku banon për të komunikuar adresën e vet. Pas një verifikimi të policisë urbane  lëshohet një çertifikatë rezidence

Zyrës së Gjendjes Civile duhet t’i njoftohen të gjitha ndryshimet e adresës dhe duhet të regjistrohen të gjithë personat që banojnë në të njëjtën adresë. N.q.s. jetohet në kushte të vështira dhe nëse lind nevoja për të lënë një adresë, i huaji mund të përfitojë nga qendrat e mikpritjes, ku mund të jetë strehuar për dy - tre muaj

Rezidenca nuk duhet ngatërruar me vendbanimin e përkohshëm (domicilio)

Të gjithë të huajt janë të detyruar të njoftojne në kuesturë ndryshimin e rezidencës e domiçilios brenda 15 ditëve.

DOKUMENTAT E IDENTIFIKIMIT PËR TË HUAJT

Në momentin e kërkesës për Leje Qëndrimi, Kuestura lëshon një dokument identifikimi për të huaj që mund t’i tregohet policisë në rast kontrolli, por që s’është i vlefshëm për të dalë jashtë Italisë.

CARTA D’IDENTITA’(Letërnjoftimi)

Kërkohet në Gjendjen Civile të Komunës ku  banohet. Për lëshimin e Letërnjoftimit është e nevojshme që të kesh bërë më parë rezidencën. Letërnjoftimi është dokument identifikimi që mund t’i tregohet policisë në rast kontrolli, vlen vetëm brenda territorit Italian dhe është e vlefshme për aq kohë sa zgjat Leja e Qëndrimit.

ÇERTIFIKATA TË GJENDJES CIVILE

Komuna sipas kërkesës së interesuarit mund të lëshojë çertifikatat e mëposhtëme:

çertifikatë lindjeje

çertifikatë familjare

çertifikatë martese (nëse është realizuar martesa në Itali)

çertifikatë vdekjeje

Çertifikata origjinale mund të shumfishohet nga i interesuari nëpërmjet autoçertifikacionit, d.m.th.duke deklaruar, nën përgjegjësinë tënde, të dhënat e tua civile, duke firmosur ato deklarata. Të gjitha deklarat fallso dënohen nga ligji.

KODI FISKAL

Kodi Fiskal është një bashkësi numrash e gërmash që sherbejnë për të identifikuar një person në dokumentat e punës, ose në momentin e pagimit të taksave. Është shumë i rëndësishëm për të punuar, për t’u regjistruar në Zyrën e Punës, për të blerë makinën etj. Për të marrë Kodin Fiskal mjafton të bësh kërkesën  në Zyrën e Regjistrit të territorit ku jetohet.

NJOHJA E PATENTËS

Konvertimi i patentës së huaj të barazvlefshme me atë italiane duhet bërë brenda një viti të rezidencës në Itali.

Dokumenta të nevojshme

Për konvertimin e patentës është e nevojshme të paraqesësh kërkesën në Zyrën Provinciale të Motorizimit Civil, shoqëruar me dokumentat e mëposhtme:

Kërkesë për konvertimin e patentës, që duhet plotësuar sipas modelit MC/2112/MECC, që shpërndahet gratis në Zyrat e Motorizimit Civil;

Autoçertifikim të Rezidencës dhe fotokopje të Letërnjoftimit (Carta d’Identità). Nëse dokumentat nuk janë dorëzuar prej të interesuarit, por nga një person i dërguar me autorizim, rezidenca duhet të vërtetohet patjetër me anë të çertifikatës së rregullt të rezidencës  shoqëruar me pulla takse (in bollo)

Çertifikata mjeksore in bollo, me fotografi të firmosur prej kandidatit e plotësuar nga mjeku, që vlen vetëm për 6 muajt nga dita e lëshimit, lëshuar nga USL i vendit të rezidencës ose nga njëri prej mjekëve të më poshtëm:

-Inspektori-mjek i hekurudhave

-Mjeku ushtarak në shërbim efektiv të vazhdueshëm

-Mjeku profesional i Policisë së Shtetit

-Mjeku përgjegjës i shërbimit shëndetsor të distriktit shëndetsor

-Inspektori mjek i Ministrisë së Punës

Dy foto format tesere, identike me ato të çertifikatës mjeksore

Dy derdhje parash, që bëhen sipas formateve të shpërndara gratis në spital

-në llogarinë rrjedhëse n.9001, lira 10000 (viza e thyer e kaltër)

-në llogarinë rrjedhëse n. 4028, lira 40000 (viza e thyer e gjelbër)

Patenta e huaj në origjinal

Përkthimi me noter, ose përkthyes të njohur nga gjykata lokale

I huaji duhet të tregojë gjithashtu permesso di soggiorno ose riçevutën e kuesturës ose Kartën e Qëndrimit. Dokumentat e tilla duhet të tregohen (në origjinal apo kopje të autentifikuar ), qoftë në momentin e kërkesës ashtu edhe në momentin e merrjes së patentës së konvertuar.

Të gjitha këto dokumenta, veç të interesuarit, mund të paraqiten edhe prej një personi tjetër të deleguar me një autorizim të thjeshtë.I deleguaril duhet të tregojë një dokument të vlefshëm si Carta d’Identità,

veç kësaj edhe fotokopjen e Kartës së atij që ka  konvertuar patentën.

P.S.Kushdo që zotëron një makinë duhet:

-Të bëjë sigurimin e detyrueshëm (assicurazione)   pranë njërës prej agjensive të sigurimit në territor .Polica e sigurimit rinovohet periodikisht nëpërmjet pagimit të një kuote të caktuar .Bileta përkatëse (contrassegno)e asikuracionit duhet të vihet në xhamin e parë të makinës ,që të lexohet lehtë nga jashtë.

-Të paguajë çdo vit pranë agjencisë territoriale të Automobile Club Italia(ACI) një taksë qarkullimi

(bollo).

KONTRATA E QERASË

Kontrata e qerasë është akti me të cilin pronari i një banese jep për përdorim apartamentin e tij nëpërmjet pagesës së qerasë (një kuote mujore).

Kontrata e qerasë duhet të regjistrohet  pranë zyrës së regjistrit për dy arsye:

1.Pronari duhet të paguajë taksat për shumën e fituar

2.Nëse ka mosmarrveshje me pronarin nuk mund të të përze jë nga shtëpia arbitrarisht.

Për sqarime rreth bërjes së kontratës mund ti drejtohesh sindikatës së qeraxhinjeve (inquilini)

SHTËPIA POPULLORE

Për dhënien e një shtëpie popullore (pronë e Komunës), që jepet me qera shumë të ulët, duhet bërë kërkesë pranë Instituto Autonomo delle Case Popolari (IACP) në momentin kur shpallet konkursi i dorëzimit. Lista e konkursit mund të gjendet pranë zyrës IACP të territorit kompetent ose pranë selive komunale. Kushtet për të marrë shtëpi popullore janë:

Nënshtetësia Italiane ose qytetari duhet të prezentojë çertifikatën e riprocitetit nga Konsullata apo Ambasada e rendit të origjinës (Kjo tregon  se edhe në vendin e tij qytetari italian ka të drejtë për shtëpi popullore). Refugjatët politikë (azilantët) duhet ta tregojnë çertifikatën e njohjes së të drejtës së azilit, profugët (refugjatët e luftës) duhet të tregojnë dekretin e Prefektit.

Rezidenca e Gjendjes Civile ose aktiviteti i punës që zhvillon në territorin ku kërkon shtëpi popullore.

Të mos jesh pronar shtëpie ose të përfitosh prej banesash të tjera.

Të ardhura  vjetore që nuk superojnë kufirin e parashikuar  nga konkursi.

QENDRAT E MIKPRITJES DHE BANESAT SOCIALE

Qendrat e mikpritjes janë struktura që furnizojnë banimin e përkohshëm, gratis, të huajve që s’kanë shtëpi, por as edhe para për të paguar qeranë.Për të huajt janë parashikuar edhe banesat sociale që ofrohen nga Komunat, Provincat, Rajonet apo shoqatat e vullnetariatit. Bëhet fjalë për qendra që i afrohen trajtimit të pensioneve, të hapura për italianë e të huaj,që ofrojnë një sistemim dinjitoz e me një çmim jo të lartë.

PUNA

HYRJA NË PUNË

KUSHTET QË DUHEN PLOTËSUAR

Republika Italiane i siguron të gjithë punonjësve të huaj dhe familjeve të tyre, mjafton të banojnë me rregulla në territorin italian, trajtim të barabartë e barazi të plotë të drejtash me punonjësin vendas.

Për hyrjen në punë të të huajt është e nevojshme pikësëpari të zotërosh dokumentat që të lejojnë të hysh në Itali:

Pasaportën (o një dokument të barazvlefshëm)

Vizën e hyrjes  nga Ambasada Italiane (ose konsullata)

Lejen e qëndrimit, që duhet kërkuar brenda 8 ditëve të hyrjes në Itali, pranë Kuesturës së territorit ku banohet.

Leja e Qëndrimit për punë të varur (nën të tjerët) mund të përdoret edhe për punë autonome.

Leja e Qëndrimit, edhe pse e lëshuar për motive studimi apo formacioni, mund të konvertohet para skadimit në Lejen për motive pune, në kuadrin e kuotave maksimale të paracaktuara nga Qeveria  Italiane.

Leja e Qëndrimit për motive familjare të jep mundësinë për t’u regjistruar në zyrën e punës (liste di collocamento) për të ushtruar punë të varur apo të pavarur.

Edhe Leja për punë sezonale mund të konvertohet për punë të përkohshme të varur.

Po ashtu edhe Leja e Qëndrimit për t’ju shmangur dhunës apo rrezikut lejon zhvillimin e aktivitetit të

punës.

Nëse, në momentin skadimit të Lejes, i huaji vazhdon një punë, kjo Leje mund të rinovohet, zgjatet, madje mund të kthehet  në leje me motive studimi.

Edhe Leja e  Qëndrimit për motive humanitare mund të konvertohet në leje qëndrimi për punë e të lejon të shkruhesh në listat e kolokamentos.

LISTAT E LIDHJES ME PUNËN (liste  di collocamento)

Kusht themelor për t’u futur në botën e punës është regjistrimi në listat e kolokamentos.

Për këtë qëllim duhet të paraqesësh një kërkesë, sipas një formulari të parashtypur nga Zyrat e Punës,

duke bashkëngjitur:

Leje Qëndrimi ose Riçevutën e dhënë nga Kuestura.

Dokument identiteti.

Listën e punës (edhe provizore) lëshuar nga Inspektoriati Provincial i Punës.

Çertifikata familjare (nëse ke familje në ngarkim), me qëllim të përparësisë në listë.

Çertifikatë rezidence.

Diploma ose çertifikatë të kualifikimit profesional. Punonjësit e huaj mund të kërkojnë njohjen e titujve të studimit dhe profesional të ushtruar  jashtë Italisë dhe mund të marrin pjesë në të gjithë kurset e formacionit profesional që zhvillohen në Itali.

Studentët mund të nxjerrin një librezë pune speciale pranë drejtorisë Provinciale të punës.

Për të huajin që nuk është rezident në Itali, kërkesa për Librezë Pune bëhet  nga punëdhënësi, pasi ka  marrë autorizimin e punës në Drejtorinë Provinciale të punës.

I huaji që pushohet nga puna mund të riregjistrohet në Listat e Kolokamentos për periudhën e zgjatjes  së Lejës së Qëndrimit, sidoqoftë jo më pak se një vit, me përjashtim të rastit kur leja është lëshuar për punë sezonale.

MARRJA NË PUNË

Të huajt që jetojnë në Itali

Të huajt rregullisht të regjistruar në Listat e Punës, mund të merren në punë (si qytetarët italianë), me kalim të drejtëpërdrejtë në punë, me kërkesë normative, me kontratë aprendistati (nxënësi) ose me kontratë formimi për punë. Punëdhënësi është i detyruar që brenda 24 orëve  të marrjes së të huajit në punë, ti njoftojë të dhënat e punonjësit autoriteteve të Rendit Publik dhe kushtet e kontratës  së firmosur me të huajin. Brenda 5 ditëve i duhen komunikuar të dhënat e Seksionit Çircoscrizional të zyrës së punës SCICA.

Të huajt që s’jetojnë në Itali

I huaji që nuk jeton në Itali, që paiset me një ofertë premtimi pune lëshuar nga punëdhënësi që ka synim ta marrë në punë, që ka edhe autorizimin për punë marrë nga Drejtoria Provinciale e Punës, i drejtohet ambasadës apo konsullatë Italiane në vendin e tij për të kërkuar vizën e hyrjes.

Para se t’i jepet në dorë të huajit, autorizimi për punë duhet prezantuar nga punëdhënësi në Kuesturën

kopetente që i jep nulla osta (lejen).

Pasi është marrë autorizimi, raporti i punës duhet të fillojë jo më shumë se 180 ditë nga dita e lëshimit të autorizimit .

Brenda 8 ditëve të hyrjes në Itali, i huaji shkon të kërkojë Leje Qëndrimi për Punë që zgjat deri në 2 vjet.

Pas kësaj punëdhënësi kërkon në zyrën provinciale të punës Librezën e Punës që të jep mundësi të regjistrohesh në Listat e Kolokamentos dhe fillimin e punës.

N.q.s. Drejtoria Provinciale e Punës nuk jep përgjigje brenda 90 ditëve, autorizimi quhet i lëshuar, por duhet shfrytëzuar brenda 6 muajve nga dita e lëshimit .

Për të marrë autorizimin për punë, punëdhënësi duhet të demostrojë që i siguron banesë punonjësit dhe duhet të bashkëngjisë kontratën që mund të firmosë me të huajin.

Dhënia e Garancisë

Qytetari italian, apo i huaji, por edhe Rajonet, Entet lokale, shoqatat profesionale e sindikale, entet dhe shoqatat e vullnetariatit që punojnë në sektorin e emigracionit për të paktën që prej tre vjetësh, mund të bëhen garantë për një qytetar të huaj, nëpërmjet kërkesës  me emër në Kuesturën e rezidencës, për t’i dhënë mundësi të huajit të hyjë në Itali dhe të regjistrohet në listat e punës.

Sanksionet

Ligjet Italiane parashikojnë arrest  nga tre muaj deri në një vit dhe gjoba nga 2 milion në 6 milion, për punëdhënësin që merr në punë (edhe sezonale), të huaj pa Leje Qëndrimi, ose me Leje të skaduar, të anulluar apo të pavlefshme.

Tek punonjësi i huaj aplikohen të gjitha normat e vlefshme për punonjësit italianë edhe në lidhje me pushimin apo largimin vullnetarisht nga puna

SI REALIZOHET PUSHIMI NGA PUNA

Pushimi nga puna i çdo lloj tipi duhet të komunikohet me shkrim. Punonjësi, brenda 60 ditëve, nëse ka kundërshtime, mund të bëjë ankim.

Në rast pushimi për shkaqe disiplinore, duhet pararendur nga një paralajmërim me shkrim ndaj të cilit punonjësi ka 5 ditë afat për t’u  justifikuar.

Me përjashtim të rasteve të veçanta (drejtues, bashkëpuntorë shtëpiakë, punonjës sportivë etj.) pushimi nga puna duhet shoqëruar me justifikimin me shkrim në të cilin tregohen qartë motivet e pushimit, ose nga ndonjë shkelje e rëndë që shkakton ndërprerjen e menjëhershme të punës. Në rast se pushimi nga puna vjen për motive të justifikueshme, punonjësit i takon një periudhë kohe për t’u interesuar të gjejë një punë tjetër. Në rast se nuk plotëson kushtet e mësipërme, punëdhënësit i takon të paguajë dëmshpërblim.

Kur një ndërmarrje me më shumë se 15 punonjës (për shkurtim personeli ose transferim të ndërmarrjes) pushon më tepër se 5 punonjës brenda harkut të 120 ditëve, atëherë kemi të bëjmë me pushim kolektiv nga puna: Në këtë rast  parashikohen sanksione speciale, me të cilat duhet të merren edhe sindikatat.

Cilado qoftë arsyeja e ndërprerjes së raportit të punës, punonjësit i takon gjithmonë të përfitojë paratë e likujdacionit (TFR). Në raste të veçanta siç janë shpenzimet shëndetsore apo blerja e një shtëpie, një pjesë e shumës mund t’i jepet  paradhënie punonjësit në ndërmarrje të mëdha.

Në rast pushimi nga puna u këshillohet punonjësve t’i drejtohen një sindikate apo një avokati.

DETYRIME TË PUNËDHËNËSIT

Punëdhënësi në rast pushimi nga puna të të huajit është i detyruar të njoftojë brenda 5 ditëve Drejtorinë Provinciale të Punës, e cila kishte lëshuar autorizimin për punë. Njoftimi analog i duhet bërë Kuesturës që ka lëshuar Lejen e Qëndrimit.

KUR NDALOHET PUSHIMI NGA PUNA

Ligji konsideron të pavlefshëm, pushimin nga puna për arsye politike, fetare, për pjesmarrje në sindikatë etj, edhe pse motivimi “formal” i bërë nga punëdhënësi mund të jetë formuluar ndryshe.

Është i pavlefshëm pushimi nga puna e punonjësve në gjendje shtatëzënie, që nga fillimi e deri sa fëmija i lindur të mbushë një vit. Në rast se punëdhënësi nuk ka pasur dijeni për shtatëzaninë, kundër pushimit mund të lejohet ankimi brenda 90 ditëve, me paraqitjen e raportit të shtatëzanisë.

Janë të vlefshme pushimet për “giusta causa”, për shitjen (ndërprerjen) e aktivitetit prodhues, për skadim kontrate, për përfundim negativ të periudhës së provës.

Është i pavlefshëm pushimi i bërë në periudhën nga kërkesa për publikimin e martesës deri një vit pas martese, me përjashtim të rasteve të pikës së mësipërme. Edhe në raste të tilla ankimi duhet të bëhet brenda 60 ditëve nga marrja e njoftimit me shkrim apo me gojë nga ana e punëdhënësit.

PUNONJËS SEZONALË

Punëdhënësi që ka ndërmend të marrë një punonjës sezonal, duhet të bëjë kërkesë me shkrim (me emër ose jo) në Zyrën Lokale të Ministrisë së Punës e të Ndihmës sociale.Kjo e fundit, brenda kuotës vjetore të caktuar me dekret, duhet të verifikojë edhe nëse kushtet në të cilat merret në punë i huaji nuk janë inferiore krahasuar me ato të parashikuara nga kontrata kolektive nacionale. Pas kësaj lëshohet autorizimi për punë sezonale. Puna sezonale zgjat nga 20 ditë deri në 6 muaj (ose 9muaj në disa sektorë pune). Pas mbarimit të periudhës së punës i huaji kthehet rregullisht në vendin e tij dhe ka përparësi të rikthehet në sezonin e ardhshëm.

Ligji i ri për emigracionin parashikon bërjen e Listave të Punës për të huajt që kanë si qëllim punën sezonale, që hyjnë në Itali nga vendet me të cilat ajo ka nënshkruar marrëveshje të veçanta për punën.

Punonjësve sezonalë u takojnë sigurimet për sëmundje, lindje, fatkeqësi në punë; sigurimet IUS. Në rast të kontributeve për fëmiljarët dhe papunësinë, punëdhënësi duhet të derdhë në INPS një shifër të barabartë për tu shfrytëzuar në ndërhyrje social-asistenciale.

PUNONJËSIT E SPEKTAKLIT

Marrja në punë bëhet me autorizim të lëshuar nga zyra speciale e punës e punonjësve të spektaklit (me seli në Romë e e tre seksione në Milano, Napoli e Palermo), me pëlqimin e ministrisë për turizmin e Spektaklin si dhe lejen provizore të autoriteteve provinciale të sigurimit publik.

Punonjësit të huaj të spektaklit i takojnë të gjitha kontributet e sigurimet e njohura me ligj për punonjësit e spektaklit (regjistrimi në ENPALS, për pensionin, në INPS etj.) Për punonjësit e spektaklit,veç të tjerave, nuk kërkohet derdhje e kontributit për riatdhesim(shih kap.IV).

INFERMIERË PROFESIONALË

Infermierët profesionalë të vendeve jo komunitare, mund të punojnë në spitalet dhe klinikat private italiane

PUNONJËS AUTONOMË DHE PROFESIONI I LIRË

Qytetarët e huaj mund të ushtrojnë në territorin Italian, aktivitetin e punës autonome (industriale, artizanale, profesionale o tregtare). Kur kjo mundësi nuk u është rezervuar me ligj qytetarëve italianë ose të Bashkimit Europian.

Për të ushtruar këto aktivitete i huaji duhet:

të ketë rezerva të mjaftueshme për të ushtruar këtë aktivitet

të zotëroje cilësitë që njeh ligji italian për aktivitetin në fjalë

të ketë një dëshmi ku të thuhet, që nuk ekzistojnë motive që pengojnë aktivitetin

të ketë banim të mirë adeguat

të ketë të ardhura të mjaftueshme që mbulojnë edhe bashkëpunimin në shpenzimet shëndetsore

Nëse plotësohen të gjitha këto kushte, i huaji mund të marrë vizën për punë autonome (me tregim të saktë të profesionit). Një vizë e tillë duhet lëshuar brenda 120 ditëve nga bërja e kërkesës së dokumentuar.

Artizanët ose tregtarët

Për të zhvilluar këtë aktivitet është e nevojshme të shkruhesh në Regjistrin e Ushtruesve të Tregtisë (në dhomën e tregtisë). Regjistrimi bëhet duke dhënë provimet përkatëse në gjuhen italiane dhe të tregtisë (në nivel të shkollës fillore)

Ambulantët

Liçencat për ambulantët lëshohen nga Komuna në të cilën mendohet të ushtrohet aktiviteti, gjithmonë në përputhje orientimet e kryesisë së komunës rreth tregtisë ambulante.

Profesioni i lirë (Liberi professionisti)

Avokatët, mjekët, arkitektët etj., për të zhvilluar aktivitetin duhet të regjistrohen në "albo profesionale" (regjistri i profesioneve).

I huaji me Leje Qëndrimi të rregullt, që zotëron dipllomën e shkollës së lartë apo të mesme të marrë në Itali apo që ka bërë konvertimin e titullit në Itali (shih kap.VI) mund të japë provimet për t’u regjistruar në regjistrin profesional të specialitetit të tij.

Një kooperativë sociale është një ndërmarrje që mbledh persona që vihen dakort të vënë në dispozicion aftësitë profesionale për të ushtruar një aktivitet me natyrë sociale. Kooperativat Sociale furnizojnë shërbime sociale që realizojnë intergrimin shoqëror të qytetarëve. Quhen ndryshe edhe kooperativa solidariteti dhe njihen me ligj (381 të 1991).

KOOPERATIVAT E TIPIT A

Ofrojnë shërbime social sanitare dhe edukative (asistencë me infermier, asistencë shtëpiake për pleq, handikapatë apo të mitur; administrim çerdhesh për fëmijë, administrimin e qendrave për çdrogimin ose për të mitur më preçedenza penale, qendra që zhvillojnë aktivitete kulturale; kurse për mësimin  e gjuhëve, e edukimit, seminare e takime, ekspozita  e shfaqje teatrale etj.)

KOOPERATIVAT E TIPIT B

Zhvillojnë aktivitete të ndryshme (bujqësore, industriale, tregtare e të shërbimeve) për intergrimin në punë të personave me probleme fizike, psiqike, ish të shtruar në psiqiatri, të droguar, alkolistë, të mitur në moshe pune në situata të vështira familiare, të dënuarit për t’u riedukuar nëpërmjet punës etj.

Për të huajt, pjesmarrja apo themelimi i një kooperative, mund të jetë një mënyrë e vlefshme për të punuar e krijuar punë për të tjerët.

PREVIDENCA DHE ASISTENCA

E DREJTA PËR PUNË

FONDI  PËR  RIATDHESIM

Ç’ËSHTË

Të gjithë punonjësit e huaj janë të detyruar të paguajnë një shumë të barabartë me 0,50 % të rrogës për fondin e riatdhesimit të punonjësve të huaj të dobët ekonomikisht. Nuk paguajnë fondin e riatdhesimit të huajt që punojnë në institucionet e së drejtës ndërkombëtare, punonjësit e spektaklit, detarët.

KUSH MUND TË PËRFITOJË

Për të përfituar nga fondi i riatdhesimit duhet:

të zotërosh lejen e qëndrimit, edhe të skaduar por jo më shumë se 6 muaj.

të kesh derdhur (paguar) të paktën një kontribut të detyrueshëm (mbahet nga punëdhënësi në bustë page)

të mos kesh mjete financiare për riatdhesim (të ardhura më të ulta se ato të pensionit social)

Deklarata e punonjësit verifikohet nga INPAS

Mund të shfrytëzohet ky fond edhe për riatdhesimin e të vdekurit; në këtë rast deklarata për mungesë mjetesh financiare duhet bërë nga një familjar.

Ligji i ri për emigracionin (n.40-6/3/1998) parashikon që, duke u nisur nga 01/01/2000, 95% e kontributit për riatdhesim të përdoret për të financuar Fondin Kombëtar për Politikat e Mërgimit, që do të mbështesë:

masat e jashtëzakonshme të mikpritjes në raste të veçanta.

edukim ndërkulturor reciprok

marrje masash për intergrim shoqëror.

Artikulli 38 i Kushtetutës Italiane parashikon sigurimin e mjeteve të nevojshme për jetesë të punonjësve italianë në rast fatkeqsie në punë, sëmundjeje, invaliditeti, pleqërie dhe papunësie të pavullnetshme. Ligji barazon në këto pika italianët me të huajt.

Pensionet e pleqerisë

Për pension të njihet e drejta pas moshës 65 vjeç dhe për gratë 60, nëse ke derdhur kontributet për 20 vjet.Janë parashikuar disa përjashtime (p.sh.të vërbërit ).

Pensionet e parakohshme

Kanë të drejtë të gjithë punonjësit që kanë derdhur kontribute të paktën për 35 vjet, dhe që kanë mbushur moshën nga 52 në 57 vjet. Kanë të drejtë edhe punonjësit që, pavarësisht nga mosha e gjendjes civile, kanë mbushur moshën e kontributeve (që kalon gradualisht nga 35 në 45 vjet) Në çdo rast kërkohet të ushtrohet puna.

Pensionet për familjarët e të vdekurit pensionist.

Kanë të drejtë familjarët e pensionistit (ose që në moshën e vdekjes kishte fituar të drejtën e pensionit).

Pensionet për të paaftët.

Ka të drejtë personi ose punonjësi që, për arsye fizike ose mendore, nuk mund të bëjnë asnjë asnjë lloj pune. N.q.s. kapaciteti për të punuar është më pak se 1/3, njihet e drejta për çekun e invaliditetit (assegno di invalidità). Ky i fundit nuk është pension dhe, pas vdekjes së përfituesit, nuk mund ta shfrytëzojnë familjarët.

Pensione të pleqërisë kontributive

Është sistemi i ri i pensionit që zëvëndëson tipin e vjetër të pensionit të pleqërisë e të atij kontributiv. Ky pension fitohet në bazë të derdhjes së kontributeve. Mosha minimale e parashikuar është 57 vjeç (për burra e gra) me të paktën 35 vjet kontribute të derdhura. Kush plotëson këto kushte dhe vazhdon akoma punën, ka të drejtë të përfitojë një pension akoma më të lartë.

Pagesë papunësie

E drejtë për pagesë papunësie i takon punonjësit që ka mbushur 2 vjet derdhje të siguracionit të detyrueshëm dhe një vit kontribut në dyvjeçarin e mëparshëm,që vazhdon të jetë i aftë për punë, dhe bën kërkesën në INPS brenda 60 ditëve të fillimit të papunësisë.

SINDIKATAT

Sindikatat janë shoqata që mbrojnë interesat e punonjësve anëtarë të saj. Antarësia realizohet me pagimin e një kuote sociale.

Ekzistojnë edhe sindikata të punëdhënësve:

Në ndërmarrjet më të mëdha janë parashikuar përfaqësi sindikale unike, që zgjidhen prej punonjësve dhe merren  edhe me bërjen të njohur punëdhënësit problemet e punonjësve të ndërmarrjes.

INSTITUTET E PATRONAZHIT

Institutet e patronazhit dhe asistencës, edhe pse nuk kanë natyrë sindikale, merren me asistencë gratis për njohjen dhe zbatimin e kontratave, zbatimin e ligjeve në favor të punonjësve etj.

SHËNDETI

TË HUAJT ME QËNDRIM TË RREGULLT

REGJISTRIMI NË SHËRBIMIN SHËNDETSOR KOMBËTAR

Të huajt me rezidencë  të rregullt në Itali dhe familjarët që ata kanë në ngarkim, me Leje Qëndrimi të rregullt, kanë të drejtë asistencë nga Shërbimi Shëndetsor Kombëtar (SSN), me trajtim të barabartë dhe barazi të drejtash e detyrimesh me qytetarët italianë, përsa i përket kontributeve për të paguar, për të përfituar asistencën nga SSN-ja. Për të përfituar asistencën duhet të regjistrohesh në SSN.

Mund të regjistrohen në SSN:

të huajt me Leje Qëndrimi të rregullt, që punojnë nën të tjerë, autonomët ose të regjistruarit në Listat e Punës

të huajt me Leje Qëndrimi të rregullt, që kanë kërkuar rinnovimin e saj për punë nën të tjerët, autonomët, për motive familjare, për azil politik o humanitar, për kërkesë azili, për pritje të adoptimit, për marrje nënshtetësie.

Si bëhet regjistrimi

Regjistrimi në SSN mund të bëhet direkt pranë ASL (Ndërrmarrja Shëndetsore Lokale) të zonës së rezidencës. Për regjistrim në SSN, duhet paguar një shumë ose një përqindje e barabartë edhe në vlerë me atë që derdhin italianët (mbahet nga pagesa). Kontributi nuk është i vlefshëm për familjarët në ngarkim të të huajve që ndodhen në Itali për motive studimi etj. Në momentin e regjistrimit lëshohet një teserë shëndetsore, një dokument pa të cilin nuk mund të bësh asnjë hap për të përfituar nga shërbimet shëndetsore të ASL dhe të mjekëve të familjes.

Dokumenta të nevojshme për regjistrim                                          

pozicioni i qytetarit të huaj

e drejta për asistencë shëndetsore për familjarët

dokumentat që duhen paraqitur  në ASL-në përkatëse

punonjës vartës në një ndërmarrje që punon sipas sistemit DM

leje qëndrimi, kod fiskal, çertifikatë rezidence, deklaratë e ndërmajes ose busta e fundit e pagës

për familjarët në ngarkim: 

-çertifikatë familjare

-leja e qendrimit dhe kodi fiscal i familjarëvë

shërbëtor shtëpiak

po, nëqoftësë punëdhënësi derdh  kontributin për “Cassa Unica Assegni Familiari” (CUAF)

leje qendrimi , kod fiskal , çertifikatë rezidence , deklarata e punëdhënësit ose riçevuta e fundit e derdhjes se kontributeve të asikuracionit (INPS)

për familjarët në ngarkim:

-çertifikatë familjare

-leje qëndrimi e kod fiskal

I papunë

Po, edhe për familjarët, n.q.s.punonjësi është i regjistruar në listat e punës (Liste di Collocamento)

Leje Qëndrimi, kod fiskal

çertifikatë rezidence

regjistrimi në listat e punës

Për familjarët në ngarkim:

çertifikatë familjare,

leje qëndrimi e kod fiskal

Punonjësi autonom

Po, edhe për familjarët në ngarkim nëpërmjet derdhjes së kuotës së parashikuar në Rajonin e Lazios për çdo familjar

leje qëndrimi, kod fiskal

çertifikatë rezidence

çertifikatë familjare

lejet e qëndrimit dhe kodet fiskale për familjarët në ngarkim

fotokopje të modelit 740 që tregon edhe derdhjen e kontributeve  për SSN

Student

po

leje qëndrimi,kodi fiskal

çertifikatë rezidence

çertifikatë familjare

çertifikatë që frekuenton studimet

derdhja e një kuote minimale për Rajonin Lazio

Lajme të dobishme

-Janë të detyruar të paguajnë asikuracionin (polizza assicurativa) të vlefshme edhe për familjarët në ngarkim, kundër rrezikut të sëmundjeve, fatkeqsive në punë dhe lindjeve, nëpërmjet instituteve të asikuracionit të huaja apo italiane, nëpërmjet regjistrimit në SSN, kategoritë e mëposhtme të qytetarëve të huaj:

-të huajt me Leje Qëndrimi të rregullt që nuk hyjnë në kategorinë e mësipërme

-të huajt me Leje Qëndrimi të rregullt për studime

-të huajt me Leje Qëndrimi të rregullt “collocati alla pari”

Garantohet asistenca shëndetsore edhe për të huajt që s’janë të regjistruar në SSN-që mund të ndalen përkohësisht në Itali ose të huaj që nuk u kërkohet regjistrimi në SSN,të cilët për çdo shërbim mjeksor që u ofrohet, duhet të paguajnë tarifa të veçanta të parashikuara nga rajone apo provinca autonome.

Ligji i ri parashikon që, të huajve të ndodhur me shërbim në Itali, pa Leje Qëndrimi, t’u sigurohen shërbimet urgjente në ambulanca e spitale për sëmundje apo fatkeqsi si dhe të përfshihen ato në programet mjeksore parandaluese.

Në veçanti garantohen:

-kujdesi për shtatzaninë

-kujdesi për shëndetin e të miturit

-vaksinimet

-ndërhyrjet e profilaksisë ndërkombëtare

-profilaksia, diagnoza dhe kujdesi për sëmundjet ngjitëse.

Të huajve pa Leje të rregullt Qëndrimi ASL e territorit u jep një tesërë, nëpërmjet të cilës mund të përfitosh shërbimet mjeksore bazë.Nevojtarët për shërbime mjeksore që nuk zotërojnë mjete financare, nuk do të kenë shpenzime speciale, veç atyre që bëjnë qytetarët italianë. Përsa i përket përcaktimit të pamundësisë për të paguar shpenzimet, mjafton një vetëdeklarim i nënshkruar (autodichiarazione, shif kap.II) nga ana e qytetarit të interesuar .

Përfitimi i asistencës shëndetsore nuk sjell rrezik sinjalizimi në Kuesturë të emigrantëve

pa Leje Qëndrimi të rregullt.

MJEKU I FAMILJES

Për të pasur çdo lloj asistence shëndetsore është e nevojshme, pasi të jesh regjistruar në SSN, të zgjedhësh një mjek, që quhet edhe “mjeku i familjes”

Për të bërë këtë duhet shkuar në ASL-në e zonës e të hetosh listën e mjekëve të familjes. Për fëmijët deri në 14 vjeç zgjidhet po në të njëjtën mënyrë pedriatri. Mjeku i familjes apo pediatri mund të ndrrohen në çdo moment.

Ç’do mjek i familjes duhet të ketë ambulancën e tij e duhet t’u garantojë qoftë vizitat në studio ashtu edhe në shtëpinë e të sëmurit.

Mjekut të familjes i kërkohen :

-çertifikatë sëmundjesh (raporte) për punonjësit vartës

-çertifikatë për rikthimin e fëmijës në shkollë pas sëmundjes

Mjeku i familjes garanton edhe:

-kërkesë për vizitë tek mjeku specialist edhe për përcaktime diagnozash

-kërkesë për shtrime jo urgjente në spital

-kërkesë për kura në ujra termale .

Të gjitha këto mjeku i familjes i bën gratis.

ILAÇET

Ilaçet shiten vetëm në farmaci. Për shumicën e tipeve të ilaçeve është e nevojshme receta e mjekut. Mjeku i familjes jep falas recetën, por vetëm pas vizitës mjeksore.

SPITALET

Në Itali ekzistojnë qoftë spitale publike ashtu edhe private. Në spitalet publike (shtetërore) mund të shtrohet gjithkush ka nevojë. Në çdo rast, të shtruarit i ofrohen shërbimet, pastaj i kërkohen pagesat e mundshme. Të shtrohesh në spital mjafton kërkesa me shkrim e mjekut të familjes, por mund të drejtohesh edhe direkt në ndihmën e shpejtë (pronto soccorso)

Në spitalet publike nuk paguhen as parà e as ryshfet personelit. Kërkesa të tilla të mundshme duhet të denoncohen në drejtorinë e spitalit se janë abuzive.

TË DREJTAT E TË SËMURIT

Në të gjitha spitalet i sëmuri ka disa të drejta të rëndësishme:

-informimi: mjeku ka për detyrë të informojë të sëmurin, në përputhje me nivelin e tij arsimor e kulturor, me një informim të qartë komplet rreth sëmundjes së të shtruarit.

-Eksperimentimi i ilaçeve e teknikave të reja bëhet vetëm me autorizimin e Ministrisë së Shëndetsisë.pas pëlqimit të të sëmurit,i cili duhet informuar qartë rreth eksperimentit, metodave, rreziqeve dhe përfitimeve të mundshme. I shtruari duhet të japë pëlqimin me shkrim dhe mund të tërhiqet në çdo moment prej eksperimentit.

-Çdo person i shtruar në spital, ka një kartelë klinike të tijën, që plotësohet nga mjeku kurues. Në kartelën klinike shkruhen të gjitha informacionet shëndetsore rreth të sëmurit.

Është një dokument zyrtar, çdo fallsifikim apo zhdukje fletësh duhet denoncuar. Kartela klinike ka karakter të rezervuar  personal dhe vetëm i sëmuri, pasi ka dalë nga spitali, mund të tërheqë kopjen në ASL.

-Çdo i sëmurë ka të drejtë të mbajë të fshehtë sëmundjen e tij dhe përveç personelit kurues askush s’ka të drejtë të dijë diçka.

Mjeku duhet të kontrollojë nëse kartelat personale ruhen mirë dhe se nuk mund të lexohen prej të tjerëve.

-spitali duhet t’u garantojë shërbim fetar të sëmurëve. Spitali është i detyruar të gjejë shërbyesin  fetar sipas kërkesës së të sëmurit, edhe kur nuk është katolik.

 VAKSINAT

Vaksinat janë të nevojshme për futjen në shkollë të fëmijëve. Në momentin e regjistrimit në shkollë (shih kap.V) prindërit duhet të paraqesin dukumentin që tregon se fëmija i ka bërë vaksinat që parashikon ligji.

Vaksinimet e detyrueshme për fëmijë (falas)

Antidifteriti, antitetanoz, antipolio, antiepatite B

Vaksinimet bëhen pranë pikave shëndetsore duke i lajmëruar familjet me postë.

Vaksinime fakultative për fëmijë (falas)

Antimorbillo (kundër fruthit), antirosolia (lija e kuqe), antiparotite (shytat), antipertosse (kolla e mirë) - për të cilat ekzistojnë fushata vaksinimi të promovuara nga Ministria e Shëndetsisë ose nga Rajoni Lazio.Vaksinimet bëhen pranë pikave shëndetsore, duke i dërguar familjeve paraprakisht mterial ilustrativ rreth vaksinimeve.

Kërkohet gjithashtu edhe parapëlqimi (me shkrim) i prindërve.

Vaksinime fakultative të tilla si:

Antiepatite B-në kategorinë e parrezikuara antikolerike, antileptospirozike (epilepsia), antimeningococcica (meningiti), antirabbica (tërbimi), antititfika (tifo) - bëhen me kërkesën e të interesuarit, me pagesë, sipas tarifave rajonale.

Pranë pikave shëndetsore (punti sanità) mund të kërkohet edhe çertifikatat e vaksinimit të nevojshme për të hyrë në shkollë dhe në comunità infantili (kampe të fëmijëve).

KONSULTORJA FAMILJARE

Konsultorja familjare është një shërbim social-shëndetsor publik që zhvillon funksione të parandalimit, informimit dhe edukimit shoqëror shëndetsor e psikologjik , e paisur me specialistë të kualifikuar në nivele të ndryshme si:asistencë sociale, shëndetsore, ostetrike, psikologjikei, gjinekologjike, pediatrike.

Kjo strukturë vihet në ndihmë të personit, të çiftit, të grupeve e të familjes për motivet e më poshtme:

-mëmësia e atësia  dhe përdorimi i metodave kontracetive (të mos ngeljes shtatzanë)

-shtatzania

-kurset e përgatitjes për lindje pa shqetësime e të vetëdijshme; asistencë në shtëpi pas lindjes së fëmijës

-steriliteti

-Parandalimi i tumoreve gjenitale tek femrat dhe sëmundjet e trasmetuara nëpërmjet mardhënieve seksuale.

-konsulenca dhe asistimi i çifteve që duan prishjen e martesës, nëpërmjet takimesh që parandalojnë problemet e krijuara, të seksualitetit, të trashgimisë, dhe të tjera simptomash të sëmundjeve, vaksinimeve të detyrueshme apo fakoltative para e gjatë shtatzanisë.

-seksualiteti në të gjitha aspektet

-Menopauza dhe transformimet që mbart:shoqërore psikologjike e shëndetsore.

Bilanci i shëndetit dhe kontrolli i të porsalindurit apo fëmijës, zhvillimi psiqik e social, higjiena  dhe të ushqyerit në fazën e parë të fëmijërisë

-mosha e adoleshencës (14-24) vjeç, për të njohur gjithë ndryshimet në seksualitet, për të jetuar i qetë midis të tjerëve, për të përballuar probleme të ndryshme personale e familjare.

problemet e çiftit, raportet me fëmijët e tyre  dhe zhvillimi i tyre psiko-fizik

-ndërprerja e shtatzanisë së pa dëshiruar (ligji 194/1978) brenda muajt të tretë. Është e nevojshme të zhvillohet një test shtatzanie në Konsultoren e familjes, pas muajit të tretë të shtatzanisë dhe brenda të gjashtit, shtatzania mund të ndërpritet vetëm në rast se lindja paraqet rrëzik për shëndetin e nënës si dhe për keqformime të fetusit (foshnjes) në barkun e nënës.

KURIMI I SIDA-s

Ndërmarrja Shëndetsore e Frosinones ka një qendër për parandalimin dhe kurimin e SIDAS-s.Pranë kësaj qëndre mund të përfitosh këto shërbime :

Test

Testi për të përcaktuar se je seriopozitiv (i infektuar nga SIDA) zhvillohet prej të hënës gjer të shtunën, nga ora 8.30 deri në orën 13.30. Bëhet falas dhe s’ka nevojë për rekomandim të mjekut. Ofrohet gjithashtu konsultimi para testit dhe pas marrjes së përgjigjes.

Asistenca mjeksore

Pranë kësaj qëndre mund të gjesh konsulencë dhe asistencë për një shtrim të mundshëm në spital në regjimin Day Ospital.

Asistenca psikologjike

Kjo qendër ofron gjithashtu asistencë psikologjike e terapi të përkrahjes të të afërmëve dhe të pacientëve të shtruar, të prekur nga HIV, shkalla e parë e infeksionit të SIDA-s si dhe në kushtet e sëmundjes. Edhe familjarët e të sëmurit mund të kërkojnë asistencë psikologjike.

Asistencë sociale

Kjo qendër u ofron seriopozitivëve dhe të të sëmurëve konsulencë për zhvillimin e praktikave burokratike (tërheqje e kartelave klinike, mospagimin e ticket (detyrimin financiar) praktikat në entet e asistencës  e previdencës). Veç kësaj kjo qendër është në kontakt me të tjera shërbime territoriale si shoqata  të vullnetariatit struktura rezidenciale e të mikpritjes, struktura që merren me kurimin në shtëpi të pacientëve.

Asistencë në shtëpi

Për pacientët rezidentë ekziston mundësia e kurimit në shtëpi, sipas mënyrave të përcaktuara nga rajoni Lazio.

Formimi dhe informacioni

Kjo qendër organizon kurse informimi për punonjës sanitarë, shpërndan mjete informacioni, u ofron konsulencë parandalimi pacientëve dhe operatorëve sanitarë.

SHËRIMI I TUBERKULOZIT

Tuberkulozi është sëmundje infektive ngjitëse që prek në shumicën e rasteve mushkrinë. Sëmundja shkaktohet nga një bakter që del prej të sëmurit në ambjent nëpërmjet kollës e pështymës (tështimës). Këto grimca (pështymë, kollë, tështimë) thithen nëpërmjet frymëmarrjes nga njerëz të shëndoshë disa prej të cilëve sëmuren.

Tuberkulozi shfaqet me këto simptoma: ethe, kollë e thatë, lodhje, humbje peshe, katarr me gjurmë gjaku.

Nëse vihen re simptoma të tilla, duhet të paraqitesh në Repartin e AIDS dhe Sëmundjeve  Infektive në ASL të Frosinones.

SHËRBIMET PËR TOSIKODIPENDENTËT (për kurimin e të droguarve)

Departimenti 3D i ASL, nëpërmjet shërbimit SERT (shërbimi për të droguarit), realizon, promovon, koordinon aktivitetin e shëndetit, rekuperimit e parandalimit si për të droguarit, të alkolizuarit, të sëmurët që varen prej ilaçeve (farmakodipendentët).

SERT ofron shërbimet e mëposhtëme:

-Përcaktimin e gjendjes shëndetsore fizike e psikike dhe çertifikon gjendjen e tosikodipendencës.

-Programimin psiko-socio-reabilitativ (asistencë psikikologjike individuale, familjare o të grupeve, asistencë sociale, dhënien e metadonit, terapi të ç’drogimit, ç’alkolizimit etj).

-Intergrimin në Komunitetet e rekuperimit

-Asistencë të të burgosurve tosikodipendentë

-Parandalimi, informimi e formimi rreth problemeve të tosikodipendencës.

KONSULTORJA MULTIETNIKE

Pranë ASL të Frosinones në rrugën Fabi, është duke u ngritur një sportel për shërbime shëndetsore për të huajt. Për çdo problem o dyshim relativ rreth shëndetit dhe mbrojtjes së të drejtave mund t’i drejtohesh këtij sporteli.

SHKOLLA

LIGJET PËR SHKOLLËN

Kushtetuta italiane

Sipas Kushtetutës Italiane (art.34), ”shkolla është e hapur për të gjithë” Shkolla nuk duhet të bëjë dallime sipas seksit, racës, gjuhës, besimit fetar ose kushteve sociale.

Ligji n.40 i 6.3.1998

Në bazë të artikullit 36 të ligjit 40/1998:

-të miturit e huaj të pranishëm në territorin italian duhet të plotësojnë arsimin e detyrueshëm,

-komuiteti shkollor promovon dhe favorizon iniciativat për mirëpritjen, mbrojtjen e kulturës dhe gjuhës së origjinës dhe realizimin e veprimtarive ndërkulturore,

-institucionet shkollore promovojnë për të huajt e rritur kurse të alfabetizimit në shkollat fillore e të mesme si edhe për përmbushjen e arsimit të detyrueshëm .

STRUKTURA E SHKOLLËS

Në Itali gjen shkollën e detyrueshme (shkolla që italianët janë të detyruar të ndjekin) si dhe shkollat sipërore. Shkolla e detyrueshme është falas dhe përfshin shkollën fillore (që vazhdon 5 vjet) dhe shkollën e mesme (që vazhdon 3 vjet)

Mosha e shkollës së detyrueshme shkon nga 6 deri në 14 vjeç.Shkolla sipërore është fakultative dhe nuk është falas. Mund të zgjasë nga 3 deri në 5 vjet, sipas tipit të shkollës. Ekzistojnë në fakt shkolla profesionale (që parashikojnë futje të përshpejtuar në botën e punës) dhe shkolla që japin formim të përgjithshëm (licetë) që parapregatisin vazhdimin e universitetit.

Në mbarim të çdo cikli shkollor merret një titull studimi. Është e rëndësishme të kesh një nga këta tituj, sepse është kusht themelor për t’u futur në punë.

Shkollat shtetërore varen prej Ministrisë së Arsimit Publik.Organi përgjegjës në Provincë për arsimin është “Provveditorato agli studi”.

Çerdhet (asilo nido)

Është shërbim komunal që përmbledh fëmijët nga 3 muaj në 3 vjeç. Çerdhet rrinë hapur çdo ditë, me përjashtim të të dielave e festave dhe të një periudhe festive (zakonisht në gusht). Oraret dhe periudhat e mbylljes mund të ndryshojnë nga vendi në vend.

Çdo çerdhe mbledh një numër të kufizuar fëmijësh të cilët gjatë frekuentimit janë nën kujdesin e një personeli të kualifikuar për gjithçka (ushqim, fjetje, lojra, pastrim etj)

Mund të regjistrohen në çerdhe fëmijët e prindërve që kanë rezidencë apo punojnë në territorin e komunës. Kërkesat për regjistrim paraqiten në Zyrën e Çerdheve të komunës  me të gjithë dokumentat e nevojshme. Regjistrimet janë të hapura për të gjithë vitin.

Kërkesat për çerdhe janë zakonisht më të shumta se postet që ofrohen: për këtë arsye bëhen lista graduale, që marrin parasysh kushtet familjare e shoqërore të prindërve.

Për çerdhen paguhet një kuotë mujore sipas të ardhurave, që ndryshon sipas komunave, të cilën mund ta paguajë pjesërisht asistenca sociale e komunës, nëse prindërit nuk punojnë ose kanë të ardhura të pakta.

Për informacione mund t’i drejtohesh Zyrës së Çerdheve në Komunë, ku është dhe rezidenca.

Kopshti (scuola materna)

Kopshtet pranojnë fëmijë nga 3 deri në 5 veç dhe janë të hapura nga shtatori në qershor me orare të diferencuara:

orari i shkurtër (8°°-13°°)

orari i gjatë (8°°-16°°)

Prindi zgjedh orarin në momentin e regjistrimit.

Mund të regjistrohet në kopësht fëmija që mbush 3 vjeç brenda 31 dhjetorit të vitit kur regjistrohet. Mund të regjistrohet në listat e pritjes edhe fëmija që mbush 3 vjeç brenda 31 janarit të mëparshëm.

Është i detyrueshëm regjistrimi çdo vit.

Në momentin e regjistrimit duhet të paraqiten këto dokumenta:

-kërkesë për regjistrim

-deklaratë për datëlindjen dhe rezidencën e fëmijës

-çertifikatë vaksinimi

-dokument i prindit (pasaportë, carta d’identità)

Mensa shkollore paguhet nga prindrit (ose pjesërisht nga komuna në rast varfërie, duke paraqitur çertifikatën e papunësisë dhe deklarimin e të ardhurave). Kërkesa për shërbimin e mencës bëhet në komunën e rezidencës.

Shkolla fillore

Regjistrohen në shkollën fillore fëmijët që mbushin 6 vjeç brenda 31 dhjetorit të vitit në vazhdim. Për  regjistrim vlejnë të njëjtat rregulla të kopshteve, por kalimi nga një vit në tjetrin bëhet automatikisht, pa detyrim për tu regjistruar çdo vit. Shkolla fillore është e hapur nga mesi i shtatorit  në gjysmën e parë të qershorit,dhe organizohet me orare të ndryshëm:

-modulo: orar antimeridian +  një, dy ose tre rihyrje mbasdite me tre mësues

-kohë normale: vetëm orar antimeridian

-kohë e plotë nga 8.30 deri në 16.30 me dy mësues.

Orari zgjidhet prej prindit të nxënësit  në çastin e regjistrimit.

Pagesa e mensës bëhet  si edhe tek kopshti, edhe mospagimi i pjesshëm. Librat jepen falas.

Parashikohen forma të mbështetjes për fëmijë në vazhdimësi (p.sh. aktivitete për mësim më të

mirë të italishtes)

Shkolla e mesme

Regjistrohesh në shkollën e mesme në mënyrë analoge me atë të fillores. Fëmijët duhet të kenë kaluar në provimet e shkollës fillore, ose të kanë dëftesë ekuivalente.

Frekuentimi i shkollës së mesme është e detyrueshme deri në marrjen e dëftesës së shkollës së mesme (licenza) ose deri në mbushjen e moshës 14 vjeç.

Diploma e liçensës së shkollës së mesme kërkohet në të gjitha konkurset.

Në shkollat e mesme orari mund të jetë:

-normal, vetëm antimeridian

-i zgjatur, antimeridian + disa pasdite të javës.

Në momentin e regjistrimit prindrit zgjedhin orarin dhe gjuhën e huaj që duhet të studjojë fëmija. Gjuha zgjidhet prej atyre që parashikohen të studjohen në shkollë. N.q.s. ka më shumë kërkesa se vende në dispozicion, bëhet përzgjedhja me short.

Mensa paguhet nga prindrit që mund të ndihmohen pjesërisht nga komuna.

Ashtu si edhe tek shkolla fillore ,parashikohen forma të mbështetjes për fëmijë që kanë vështirësi në kuptimin e gjuhës italiane.

Shkolla sipërore

Ekzistojnë tipe të ndryshme shkollash superiore, sipas natyrës së shkollës. Mund të jenë Lice Klasik, Lice shkencor, Lice artistik, Lice Gjuhësor, e veç tyre institute teknike e profesionale që janë të orientuar për të shpejtuar futjen në botën e punës.

Shkollat sipërore vazhdojnë 5 vjet (nga 14 - 18 vjeç). Në fund të vitit të pestë të vitit shkollor bëhet një provim pjekurie me shkrim dhe gojë, me marrjen e të cilit jepet diplloma e shkollës sipërore.

Ky tip shkolle është i hapur nga mesi i shtatorit deri në mesin e qershorit. Në disa shkolla sipërore eksiston orari i zgjatur.

Tipet e ndryshme të shkollave dhe adresat gjenden në çdo qytet. Për të gjetur adresën e një shkolle,mjafton të shkosh në “Provveditorato agli studi “. Është e mundur të kërkosh informacion edhe në sekretaritë e shkollave. Atje merren p.sh. të gjitha informacionet rreth regjistrimeve. Mund të kërkosh informacion në Komunë apo në sindikata shkollore e circoscrizion.

Mësimi i fesë katolike

Ndër lëndët që studjohen në shkollat italiane, fëmijët dhe familjet duhet të zgjedhin ose jo mësimin e fesë katolike, nëpërmjet një moduli që plotësohet në shkollë dhe që jepet prej saj. Kush nuk ndjek leksionet e fesë katolike mund të ndjekë kurset e një lënde alternative të organizuar  nga vetë shkolla.

KURSET E FORMIMIT PROFESIONAL

Rajonet italiane (dhe entet e tjera publike) organizojnë kurse të formimit profesional të cilët mund të ndiqen edhe nga të huajt. Shumë prej këtyre kurseve kërkojnë zotërimin e një diplome të shkollës së mesme inferiore.

Kërkesat për regjistrim bëhen nga 1 janari deri më 31 korrik në entet që e organizojnë.

Për t’u regjistruar në kurset, kërkohet regjistrimi më parë në listat e punës Periudhat dhe oraret e kurseve  janë të ndryshme.

Kurset zhvillohen falas po ashtu edhe materiali mësimor, siguracioni dhe dietat.

Në fund të provimeve, nëse merr provimet, jepet një dëshmi kualifikimi.

Disa nga sektorët e kurseve që mund të zhvillohen:

-sektori i artizanatit

-sektori industrial

-sektori tregti-shërbime

-sektori informatikë-shërbime

-sektori turizëm-hotele etj.

Për informacione mund t’i drejtohesh Qendrave Rajonale ose sindikatave.

KURSE PËR PUNONJËSIT

Çdo vit, organizuar nga Ministria e Arsimit Publik, zhvillohen kurse për të rritur për ndjekjen e shkollës së mesme.

Kush mund të regjistrohet

Mund të regjistrohen të gjithë ata që brenda vitit në vazhdim mbushin 16 vjeç. Mund të hyjnë si dëgjues edhe ata që e kanë diplomën e shkollës së mesme.

Si bëhet regjistrimi

Regjistrimi skadon më 15 korrik. Kërkesa në letër të thjeshtë sipas një modeli të bashkëngjitur, i duhet drejtuar drejtorit të njërës prej shkollave shtetërore që promovojnë shkollat e mesme për punonjësit (shkollat e natës). Kërkesës duhet t’i bashkohet një çertifikatë lindjeje në letër të thjeshtë dhe, për ata që nuk kanë mbushur moshën 23 vjeç, një çertifikatë të nivelit të shkollës që zotërojnë (dëshmi, diplomë etj.)

Nëse duan të shfrytëzojnë një titull studimi të ndjekur në vendin e origjinës, të interesuarit duhet të paraqesin kërkesë në letër  të thjeshtë në Ministrinë e Arsimit Publik, D.G.Scambi Culturali-Div .III, via Ippolito Nievo, 35-00135 Roma, duke bashkëngjitur këto dokumenta

-titull studimi në kopje të autentifikuar, i shoqëruar me përkthim në gjuhën italiane, nga një përkthyes zyrtar o nga autoritetet  e konsullatës apo ambasadës  në Itali të vendit të origjinës

-deklarata e vlerës së diplomës, lëshuar nga konsullata apo ambasada që sigurojnë:

-pozicionin juridik të shkollës (shtetërore apo ligjërisht e njohur)

-shkallës së studimit që i përket (i ulët, i lartë, i mesëm) sipas organizimit të shkollës në vendin e origjinës

-vitet e zgjatjes së shkollës

-çfarë shkolle mund të vazhdohet  pas asaj diplome dhe ç’vend pune mund të përfitohet.

Kush mund të regjistrohet

Studentët e huaj me Leje Qëndrimi të rregullt në Itali të paktën për një vit (për motive pune, punë autonome, studimi apo bashkimi familjar, regjistrimi në Listat e Punës, rezidenca aktive  apo të tjera leje të zgjatura), mund të futen në Universitet, pasi të kenë kaluar provat specifike të pararegjistrimit dhe brenda kufirit të vendeve në dispozicion prej universiteteve për çdo Vit Akademik.

Janë tituj të vlefshëm për tu futur në kurset e laurea-s, apo të diplomës universitare në universitetet italiane, titujt e huaj që lejojnë futjen në universitet në vendet ku arsimi parauniversitar është kryer për të paktën 12 vjet.

Si mund të regjistrohesh

Në periudhën prill- maj të interesuarit duhet t’i dërgojnë, nëpërmjet postës (rekomande me përgjigje të kthyer, me asikuracion ose mjet tjetër që ofron garanci analoge, o nëpërmjet personash të tretë), kërkesën për pararegjistrim me dokumentat e duhura, përfaqësisë italiane në vendin e rezidencës së fundit.

Modelet e kërkesave janë në dispozicion pranë Sekretarive të Studentëve të Huaj të Universiteteve italiane.

Provat e seleksionimit

Kandidatët e huaj duhet të kalojnë një provë të detyrueshme  të njohjes së gjuhës italiane.

Provime të mëpastajme, të konkursit që, pas provës së italishtes duhet t’i kalojnë edhe kandidatët italianë, janë të detyrueshëm për disa nga fakultetet (në veçanti për ata me numër të kufizuar -numero chiuso)

I huaji që nuk ka marrë provimin e italishtes nuk mund të vazhdojë provimet e tjera.

Refugjatët politikë(azilantët)

Azilantët politikë nuk rëndojnë mbi kontigjentin e vendeve në dispozicion për të huajt. Megjithatë azilantët duhet t’ì nënshtrohen të gjithave kritereve të seleksionimit për të huajt e tjerë.

Në periudhën prill - maj refugjatët politikë duhet t’i drejtohen Shërbimit Ndërkombëtar, Via Veneto 96-Roma, që u furnizon atyre asistencën e nevojshme për paraqitjen e kërkesës dhe dokumentacionin e duhur.

Pranë Sekretarisë së studentëve të huaj në çdo universitet italian mund të gjenden të gjitha informacionet e duhura.

NJOHURI TË DOBISHME

Territori italian është i ndarë administrativisht në:

-Rajone

-Provinca

-Comuna

Këto ente lokale janë kompetente për administrimin e territorit, të burimeve të të ardhurave  dhe të gjithë shërbimeve prezente në të.

I huaji mund t’i drejtohet komunës së rezidencës për të marrë informimin rreth çertifikatave të rezidencës dhe asaj familjare.

Në çdo qendër të provincës ndodhet kuestura, zyrë që varet nga Ministria e Brendshme. Në Kuesturë ndodhet  zyra e të huajve, kompetente në lëshimin dhe rinovimin e Lejës së Qëndrimit  dhe të Kartës së Qëndrimit (Carta di soggiorno)

SI TË SILLESH NË RAST ARRESTIMI,NDALIMI,BASTISJEJE.

Në rast kontrolli të policisë është e nevojshme të tregosh pasaportën, lejen e qëndrimit ose kartën e qëndrimit. Mostregimi i dokumentave është shkelje ligjore që dënohet me arrestim deri në 6 muaj dhe gjobë deri në 800.000 lira.Duhen treguar detyrimisht edhe gjeneralitetet (emër, mbiemër e rezidencë). Të japësh gjeneralite të rreme është shkelje ligjore.

MBROJTËSI (avokati)

Në rast ndalimi, arrestimi o kontroll personal apo shtëpie si dhe në rast sekuestrimi, gëzohet e drejta e mbrojtjes nga avokati. Nëse nuk njihet asnjë avokat, mund të kërkohet një avokat zyre (difensore d’ufficio), që zgjidhet nga listat në dispozicion të të gjithë forcave të rendit e të zyrave gjyqsore. Nëse nuk je në gjendje të paguash një avokat, kërkohet mbrojtja gratis (gratuito patrocinio-shih më poshtë)

Në rast hetimi para policisë apo karabinierëve gëzohet e drejta që të mos flasësh, të mos përgjigjesh, dhe të kërkosh një avokat, apo t’i kërkosh policisë ose karabinierëve të vihen në kontakt me avokatin dhe të flasësh vetëm  në prezencën e tij.

MBROJTËSI GRATIS (gratuito patrocinio)

Mbrojtësi gratis i siguron  atyre që, nuk disponojnë mjete financiare, mbrojtjen e të drejtave të tyre nëpërmjet një avokati  të paguar nga shteti. Për të fituar mbrojtjen falas duhet bërë:

akt noterial ose deklaratë zëvëndësuese (sostitutiva) që dëshmon që kërkuesi nuk zotëron punë e mjete financiare

deklaratë e komunës së rezidencës që i huaji nuk zotëron të ardhura.

çertifikatë e ambasadës së vendit të origjinës që dëshmon se kërkuesit i mungojnë mjetet financiare (pronë ose para)

çertifikatë familjare

deklaratë sipas së cilës i huaji angazhohet të komunikojë ndryshimet e të të ardhurave në Intendencën e Financës.

KRIMET E LIDHURA ME EMIGRACIONIN

Krimet e të huajit

Moszbatimi i detyrimit për të kërkuar Leje Qëndrimi brenda 8 ditëve të hyrjes në Itali

Gjobë nga 200000 deri në 600000 lira

Mostregimi i dokumentave në rast ndalimi nga Policia apo Karabinieria 

Arrest deri në 6 muaj e gjobë deri në 800000 lira

Rihyrje në territorin e shtetit pas espulsionit

Arrest nga 2 deri në 6 muaj

Krime të lidhura me emigracionin klandestin

Aktivitet i paligjshëm për futjen klandestine të të huajve

Burgim deri në 3 vjet dhe gjobë deri në 30 milion lira

Aktivitet me qëllim fitimi finalizuar me futjen e të huajve, i kryer nga 3 ose më shumë persona

Burgim nga 4 deri në 12 vjet dhe gjobë deri në 30 milion lira për çdo të huaj të futur në mënyrë të paligjshme

Aktivitet me qëllim fitimi finalizuar me futjen e paligjshme të të huajve për të ushtruar prostitucionin

Burgim nga 5 deri në 15 vjet dhe gjobë 30 milion lira për çdo të huaj të futur për këtë qëllim

Aktivitet që furnizojnë ndejtjen e paligjshme të të huajve në Itali

Burgim deri në 4 vjet e gjobë deri në 30 milion lira

Krime në lidhje me shfrytëzimin e punës

Futje në punë e të huajve pa Leje Qëndrimi

Arrestim nga 3 muaj deri në 1 vit dhe gjobë nga 2 deri në 6 milion për punëdhënësin

Futje në punë sezonale e të huajve që s’kanë Leje Qëndrimi

Arrestim nga 3 muaj deri në 1 vit  dhe gjobë nga 2 deri në 6 milion për punëdhënësin

Krime kundër administratës së drejtësisë

Moszbatim me dashje i një vendimi të gjyqtarit

Burgim deri në 3 vjet ose gjobë nga 300.000 deri në 2 milion lira

VEPRIME KUNDËR DISKRIMINIMIT

Sipas ligjit italian, quhet diskriminim çdo qëndrim që çon në përjashtim, mënjanim apo preferencë të bazuar sipas racës, ngjyrës, origjinës, fesë, aq sa të kompromentojë njohjen dhe ushtrimin e të drejtave të njeriut e të të lirive themelore. Është qëndrim diskriminues sipas ligjit kur të huajit nuk i lejon të ushtrojë të drejtën e punës, të banesës, të arsimit, të formimit, të shërbimeve socio-asistenciale, vetëm duke u nisur nga arsyeja e të qënit i huaj.

Kur sjellja e një privati ose e një administralës shkakton diskriminimin për arsye sociale, etnike, nacionale apo fetare, gjyqtari me kërkesën e të interesuarit, mund të ndërhyjë e të aplikojë ligjet që dënojnë diskriminimin dhe duke kërkuar dëmshpërblim për të diskriminuarin. Gjyqtari kompetent është pretori i vendit të rezidencës.Kundër vendimit të tij mund t’i drejtohesh gjyqit.

KRIMI I DISKRIMINIMIT

Si pasojë e episodeve të rënda të dhunës raciste të 1992-it, është aprovuar një ligj që parashikon një dënim më të rëndë kur krimi kundër personit është i shoqëruar me diskriminim (shih paragrafin e mësipërm)

Po ashtu është e ndaluar të ngresh shoqata me qëllim dhunën kundër pjestarëve të minorancave etnike, fetare, gjuhësore etj.

I është besuar detyra  t’u lehtësojë të huajve jetën e përdithsme në Itali, kuptimin e organizimit të vendit, depërtimin në shërbimet publike, mundësinë e shprehjes e të komunikimit, furnizimin e të gjithë informacionit, që mund të jetë i dobishëm për të huajin. Në të njëjtën kohë mediatori kulturor duhet të organizojë aktivitete të shkëmbimit të kulturave e të njohjes reciproke për italianët. Kjo figurë është pranuar me ligj rajonal. Bëhesh mediator (ndërmjetës ) kulturor duke frekuentuar një kurs të organizuar nga R.ajoni.

Ç’ËSHTË KËSHILLI KOMUNAL

Komuna është territor autonom, autonomia e të cilit realizohet me koordinimin e policisë urbane, të ndërtimit, të higjenës, të organizimit të zyrave dhe ka fuqi e forcë politike nëpërmjet Xhuntës Komunale e të Këshillit Komunal. Këshilli Komunal është organ kolegjal i zgjedhur nga qytetarët. Numri i antarëve ndryshon nga 15 deri në 80, në varësi të numrit të banorëve. Këshilli Komunal ka funksion deliberativ dhe prej tij zgjedh një tjetër organ më të ngushtë me funksion ekzekutiv (xhunta komunale).

KËSHILLTARI KOMUNAL SHTESË

Është këshilltari i zgjedhur nga të huajt rezidentë në komunë, me zgjedhje të posaçme. Ai merr pjesë në punimet e Këshillit Komunal që diskutojnë problemet e të huajve, por nuk ka të drejtë votimi.Për të bërë të mundur futjen e kësaj figure në Këshillin Komunal është e domosdoshme të kërkosh një modifikim të statutit komunal, në të cilin duhen futur qëllimi final i intergrimit të të huajve në jetën civile e politike dhe duhen stabilizuar format e zgjedhjeve të Këshilltarit dhe mënyra e zhvillimit të zgjedhjeve.

Për të votuar kërkohet:

-të jesh 18 vjeç

-të banosh në komunën ku dëshiron të votosh

Mund të zgjidhen një ose më shumë këshilltarë dhe statusi i tyre duhet aprovuar nga Këshilli Komunal.Këshilltari shtesë nuk ka kurrë të drejtë vote, por vetëm të drejtën e pjesmarrjes në diskutime si përfaqësues i të huajve rezidentë në komunë. Këshilltari shtesë ka të drejtën e fjalës në momentet e paraqitjes së problemeve të rendit të ditës, në format dhe mënyrat që u lejohen edhe këshilltarëve të tjerë.

TË HUAJ TË FTUAR NË KËSHILLIN KOMUNAL

I ftuar në këshillin komunal  që diskuton çështje që lidhen me të huajt, mund të jetë një i huaj i zgjedhur nga shoqatat e të huajve, persona ekspertë të disa sektorëve ose të organizuar në vullnetariat.

PËRMBAJTJA E LËNDËS

DHËNIA E LEJES SË QËNDRIMIT ,BASHKIMI FAMILJAR

Questura di Frosinone -Ufficio stranieri (zyra e të huajve)

P.le (sheshi) De Matthaeis - 03100 Frosinone - tel.0775/871650

PËRZËNIET DHE ANKIMET

Prefettura di Frosinone

piazza della Libertà, 14 - 03100 Frosinone - tel.0775/2181

Tribunale Amministrativo del Lazio

piazza Nicosia, 20 - 00186 Roma - tel.06/68609510

Pretura di Frosinone

Via Tiburtina, 320 - 03100 Frosinone - tel.0775/27037

E DREJTA PËR AZIL POLTIK

Commissione Centrale per il riconoscimento dello status di rifugiato

Via Guidubaldo del Monte, 30 - 00197 Roma - tel 06/8091181

KONSULTIME

Anolf-Cisl

Viale Marconi, 14 - 03100 Frosinone - tel .0775/250623

Associazione Oltre l’Occidente

Via Garibaldi, 24 - 03100 Frosinone - tel.0775/853516

Consultorio Multietnico-Città della salute

Via A.Fabi, palazzina Q 1° piano - 03100 Frosinone

Assistente sociale  Maria Grazia Baldanzi

NËNSHTETËSIA

Prefettura di Frosinone

piazza della Libertà, 14 - 03100 Frosinone - tel. 0775/2181

REZIDENCA DHE DOKUMENTAT

E IDENTIFIKIMIT TË GJENDJES CIVILE

Comune di Frosinone - Sede Centrale

piazza VI Dicembre - 03100 Frosinone - tel 0775/857151-

Comune di Frosinone, Ufficio Anagrafe

piazza S.Tommasod’Aquino - 03100 Frosinone - tel.0775/853133

Comune di Frosinone - Delegazione Scalo

via Valle Fioretta - 03100 Frosinone - tel 0775/291601

Comune di Frosinone, Delegazione Madonna della Neve

via Madonna della Neve - 03100 Frosinone - tel.0775/870123

KODI FISKAL

Ufficio del registro

piazza VI Dicembre - 03100 Frosinone - tel.0775/250358

PATENTA

Ufficio provinciale della Motorizzazione Civile

via di Mezzacorsa, 103 - 03100 Frosinone - tel.0775/200025

Automobile Club Italia (ACI)

Via Firenze, 49 - 03100 Frosinone - tel.0775/250006

SHTËPIA

Instituto Autonomo Case Popolari (IACP)

via Marittima, 394 - 03100 Frosinone - tel.0775/2591

KONSULTIME

Direzione Provinciale del Lavoro

viale Roma, 89 - 03100 Frosinone - tel.0775/212070

Ispettorato Provinciale del Lavoro

viale America Latina, 8 - 03100 Frosinone - tel 0775/250150

REGJISTRIMI NË LISTAT E PUNËS

Sezione Circoscrizionale per l’Impegno (SCICA)

piazza S.Tommaso D’Aquino - 03100 Frosinone - tel.0775/250691

BËRJA E GARANCISË

Kuestura e Frosinones - zyra e të huajve

P.le De Matthaeis - 03100 Frosinone tel.0775/871650

PUNONJËSIT AUTONOMË DHE AMBULANTË

Camera di Commercio, Industria e Agricoltura

viale Mazzini (accanto Buffetti) - 03100 Frosinone - tel.0775/251394

KOOPERATIVAT SOCIALE

Lega Nazionale delle Cooperative

via A.G.Guattani, 9 - 00161 Roma - tel. 06/844391

Lega delle Cooperative

via Monti Lepini, 33 - 03100 Frosinone - tel.0775/201528

Cenasca

viale  Marconi, 24 - 03100 Frosinone - tel.0775/251415

PENSIONI

Instituto Nazionale Previdenca Sociale (INPS)

piazza A.Gramsci, 4 - 03100 Frosinone - tel. 0775/2141

SINDIKATAT

Confederazione Generale Italiana del Lavoro (CGIL)

via Piave,16 - 03100 Frosinone - tel.0775/211219

Confederazione Italiana Sindacati Lavoratori (CISL)

via Casilina Nord, 70 - 03100 Frosinone - tel.0775/872372

Unione Italiana del Lavoro (UIL)

via Adige, 41 - 03100 Frosinone - tel.0775/852008

SINCOBAS

Via Garibaldi, 24 - 03100 Frosinone - tel 0775/853516

ASSOCIAZIONI DI CATEGORIA

Confartigianato

piazza Fiume, 6 - 03100 Frosinone - tel.0775/212283

Confesercenti

via A.Paleario, 5 - 03100 Frosinone - tel.0775/211325

INSTITUTO DI PATRONATO

INCA-CGIL

via Piave - 03100 Frosinone - tel.0775/250747

INAS-CISL

viale Marconi, 25 - 03100 Frosinone - tel.0775/250623

ITAL-UIL

via Adige, 41 - 03100 Frosinone - tel.0775/852008

KONSULTIME

Consultorio Multietnico - Città delle salute

Via Fabi, palazzina Q, 1° piano - 03100 Frosinone

Assistente sociale Maria Grazia Baldanzi

REGJISTRIMI NË  SSN

Azienda Unità Sanitaria locale - Ufficio Relazioni con il Pubblico

Città della Salute - via A.Fabi, palazzina B - 03100 Frosinine - tel.0775/880032

SHËRBIMET NË FROSINONE

Ospedale Civile Umberto I

viale Mazzini - 03100 Frosinone - tel.0775/2071

Medicina  Scolastica/Vaccinazioni

Città della Salute - via A Fabi - 03100 Frosinone - tel.0775/882362

dott.essa Gabriella Calenda

Consultorio Familiare

piazza S.Tommaso D’Aquino - 03100 Frosinone - tel.0775/854010

Assistete Sociale Laura Strambi

Unità operativa AIDS/Malattie Tropicali/Tubercolosi

c/o Ospedale Civile Umberto I - viale Mazzini - tel.0775/

dott.ssa Elsa Federico

Unità operativa SERT

Città della salute - via A.Fabi, palazzina P - 03100 Frosinone - tel. 0775/882210

Assistente Sociale Maria Grazia Baldanzi

Provveditorato agli studi di Frosinone

via Adige, 31 - 03100 Frosinone - tel.0775/2761

ASILI NIDO  (ÇERDHE)

Comune di Frosinone - Ufficio Asili Nido

c/o Assessorato ai Servizi Sociali, via  Fabi - 03100 Frosinone - tel  0775/

SERVIZIO MENSA (MENSAT)

Comune di Frosinone - Assessorato alla Pubblica Istruzione

via Adige, 34 - 03100 Frosinone - tel.0775/853692

CORSI DI FORMAZIONE PROFESSIONALE (KURSET)

Assessorato alla Formazione Professionale della Regione Lazio

via Rosa Raimondi Garibaldi, 7 - 00147 Roma - tel 167/012283 (nga 9°° në 13°° përjashtuar e shtuna)

IAL - Istituto Formazione Proffesionale Roma e Lazio

via Lago di Garda,12 - 03100 -  Frosinone - tel.0775/872545

RICONOSCIMENTO DEI TITOLI DI STUDIO (KONVERTIM DIPLOME)

Ministero della Pubblica Istruzione - Direzione Generale Scambi Culturali

via Ippolito Nievo, 35 - 00153 Roma - tel. 06/58 491

UNIVERSITA’ (UNIVERSITETI)

Università degli Studi di Roma “La Sapienza”

Piazziale A.Moro, 5 - 00185 Roma - tel.06/4991

Affari Generali Studenti tel 06/49912926

Università degli Studi di Roma “Tor Vergata”

via Orazio Raimondo, 18 - 00173 Roma - tel. 06/72591

Servizio Informazioni “Chiama Tor Vergata” - tel. 06/7231941

Università degli Studi Roma Tre

via Ostiense, 169 - 00154 Roma - tel. 06/57272883

Università Degli Studi Di Cassino

via Marconi, 10-Cassino - tel. 0776/2991

SCUOLA  D’ITALIANO PER STRANIERI (shkolla e italishtes për të huaj)

Associazione Oltre l’Occidente

via Garibaldi, 24 - 03100 Frosinone - tel. 0775/853516

UFFICI GIUDIZIARI (ZYRA GJYQSORE)

Pretura Circondariale e Procura Circondariale (pretura)

via Tiburtina, 320 - 03100 Frosinone - tel. 270374

Procura della Repubblica (prokuroria)

via Cavour - 03100 Frosinone - tel. 0775/250033

Tribunale Civile e Penale (gjykata civile dhe penale)

via Cavour - 03100 Frosinone - tel. 0775/250068

Tribunale per i Minorenni (gjykata për të mitur)

via dei Bresciani - Roma - tel. 06/688931

Corte d’ Appello (gjykata e apelit)

via Varisco - Roma - tel.

       Ha tradotto dall’italiano: Shpendi Sollaku